W historii Gdyni Eugeniusz Kwiatkowski zapisany jest jako "twórca koncepcji budowy wielkiego portu morskiego na wybrzeżu Bałtyku, podległego w pełni suwerenności państwa polskiego". Nie bez znaczenia był też jego wpływ na sposób realizacji tej koncepcji; można wręcz twierdzić, iż był to wpływ decydujący. Kim zatem był człowiek, bez którego dzisiejsza Gdynia prawdopodobnie wyglądałaby inaczej?
Urodził się 30 grudnia 1888 roku w Krakowie, w rodzinie urzędnika kolejowego Jana Kwiatkowskiego. Kształcił się w gimnazjum jezuickim w Chyrowie, na Wydziale Chemii Politechniki Lwowskiej oraz w Instytucie Technologicznym w Monachium. Dyplom inżyniera chemika uzyskał w roku 1912 roku w Monachium.
Był przedstawicielem pokolenia, które czynnie włączyło się w odzyskanie niepodległości Polski oraz jej późniejszą odbudowę (dość wspomnieć, że jego rówieśnikiem i kolegą z "Zarzewia" był Aleksander Małkowski, twórca polskiego harcerstwa). Swoją postawę ideową państwowca Kwiatkowski ukształtował w Związku Młodzieży Polskiej "Zet" i Organizacji Młodzieży Niepodległościowej Zarzewiackiej ("Zarzewiu"). Konsekwencją tego wyboru było wstąpienie jeszcze podczas studiów do Polskiego Związku Wojskowego, zaś podczas wojny - do armii. Służył w Legionie Wschodnim, później w Legionach Piłsudskiego, zaś po kryzysie przysięgowym - w konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej, wreszcie w niepodległej Polsce - w Wojsku Polskim. W roku 1921 przeszedł do rezerwy.
Zrzuciwszy mundur został docentem na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej oraz członkiem zarządu Państwowej Fabryki Destylacji Drewna w Hajnówce. Doświadczeniom nabytym podczas pełnieniu tej ostatniej funkcji przypisuje się jego późniejszą wiedzę ekonomiczną, zwłaszcza na temat inflacji i jej konsekwencji dla przedsiębiorstw państwowych. Natomiast praca naukowa wiązała się z działalnością w Polskim Towarzystwie Naukowym i zaowocowała współpracą z wybitnym chemikiem Ignacym Mościckim, wówczas rektorem Politechniki Lwowskiej i organizatorem przemysłu chemicznego w niepodległej Polsce. Gdy w Chorzowie powstała Państwowa Fabryka Związków Azotowych, ów zarekomendował Kwiatkowskiego na stanowisko jej dyrektora, zaś gdy po przewrocie majowym Mościcki objął urząd prezydenta RP, powołał go na stanowisko ministra w rządzie Kazimierza Bartla.
Obejmując tekę ministra przemysłu i handlu (któremu podlegały również sprawy morskie) Kwiatkowski był świetnie zorientowany w sytuacji gospodarczej kraju, również w problemach związanych z budową portu w Gdyni. Jeszcze w roku 1924 opublikował krytyczne studium "Zagadnienia Polski współczesnej", w którym kładł nacisk na jak najszybsze uniezależnienie się od niemieckiego i gdańskiego pośrednictwa w handlu i transporcie. Już w rok później jego obawy się potwierdziły, między Polska a Niemcami wybuchła wojna celna. W tej sytuacji i w obliczu zawieszenia prac nad budową portu (związanego z problemami regulowania należności wobec Konsorcjum Francusko-Polskiego), doprowadził do renegocjacji umowy o budowie. Nowa umowa upraszczała procedury finansowe i znacząco przyspieszała tempo prac budowlanych. Jednocześnie udało mu się przekonać rząd, sejm, senat, marszałka Piłsudskiego, prezydenta Mościckiego i całe społeczeństwo o konieczności zaangażowania kapitałów państwowych w Gdynię. To pozwoliło na zabezpieczenie finansowania budowy i błyskawiczne rozwój portu i miasta.
Wizja polskiej polityki morskiej w oczach Kwiatkowskiego opierała się na Gdyni jako porcie uniwersalnym, obsługującym potrzeby przeładunkowe, rybackie, wojenne a nawet rekreacyjne kraju. Porcie niezależnym, w pełni podległym państwu polskiemu i porcie bogatym, mogącym samemu się utrzymać i generującym zysk dla kraju. Realizował ją wielorako; przenosząc urzędy i instytucje państwowe związane z gospodarką morską do Gdyni, troszcząc się o wyposażenie portu i jego ekonomiczną eksploatację, podpisując korzystne umowy z krajowymi koncernami węglowymi, tworząc system ulg inwestycyjnych i zwolnień podatkowych a nawet troszcząc się o przyszły kształt urbanistyczny miasta. Dbał też m.in. o przyszłe kadry gospodarki, z jego inicjatywy powołano we Lwowie Wyższa Szkołę Handlu Zagranicznego, której absolwenci często trafiali do Gdyni. Dzieki niemu powstał też Morski Instytut Rybacki, mający wspierać polskie rybołówstwo. On też zainicjował powstanie towarzystw amatorskich "Żegluga Polska", "Polbrit" i GAL.
W latach 1931 - 1935 Kwiatkowski był poza rządem, pełnił funkcję dyrektora Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach. Nie zapominał jednak o Gdyni, starając się wpływać na rozwój portu i miasta poprzez propagowanie jej znaczenia dla kraju w licznych publikacjach i wystąpieniach. Gdy w roku 1935 został ministrem skarbu, obok prac nad tworzeniem Centralnego Okregu Przemysłowego i spraw finansowo-inwestycyjnych kraju, powierzono mu także ponownie pieczę nad Gdynią. Podczas wojny został internowany w Rumunii, natomiast po jej zakończeniu znów znalazł się w Gdyni, w najtrudniejszych latach 1945-1947 pełnił funkcję delegata rządu dla spraw Wybrzeża i zajmował się jej odbudową. Usunięty w roku 1948 otrzymał zakaz przebywania na Wybrzeżu (a także w Warszawie i Poznaniu), przeniósł się zatem do Krakowa gdzie powrócił do pracy naukowej. Skazany został na zapomnienie, dopiero po latach przywrócono go do życia publicznego, nadając odznaczenia i honorowe tytuły. Zmarł w roku 1974.
I tylko w Gdyni zawsze o nim pamiętano. Już w roku 1931 został honorowym obywatelem miasta, zaś na kilka dni przed śmiercią otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego. Jedna z najważniejszych arterii komunikacyjnych nosi jego imię, zaś jego pomnik stoi w centralnym punkcie Gdyni. Napis na cokole cytuje przywołuje jego słowa: "Gdynia i morze to jedno".
©Krzysztof Nowak
Gdańsk 2003
Strona powstała przy pomocy programu Pajączek