e-WANOGA
Twierdza Wisłoujście
(niedziela 1.VI.2003.)
HISTORIA
rozbudowa:
- w 1371 r. Wisła zmieniła swój bieg => Wisła Leniwka, Wisła odsunęła się od zamku krzyżackiego - potrzeba stworzenia wartowni, która by uniemożliwiła swobodny dostęp do Gdańska (względy bezpieczeństwa);
- w 1382 r. - wybudowano drewnianą strażnicę;
- w 1465 r. przez burzę strażnica ta zniszczona;
- w 1482 r. - wybudowano murowaną wieżę, która pełniła funkcje latarni przez 276 lat - do 1758 r.;
- w 1573 r. wieżę podwyższono i uzyskała renesansowy hełm;
- w 1721 r. wieżę dalej podwyższono i uzyskała barokowy hełm;
- w 1889 r. pożar strawił barokowy hełm => nowe zwieńczenie w postaci stożka (był aż do II w.ś.)
- po II w.ś. - wieża uległa zniszczeniom w 50% => w 1955 r. rozpoczęto odbudowę od wieży - łączą żelbetowe stropy; odbudowywana do dziś...
- w XVIII w. na południe od szańca osada Wisłoujście (teraz już jej tam nie ma);
- w latach 20 XX w. - port żeglarski - na fosie otaczającej fort Carre cumowały żaglówki;
- dziś Twierdza kwalifikuje się na listę UNESCO, ale władze gdańska chcą wpisać cały Gdańsk na tę listę, więc się nie spieszą ...
FORT CARRE
- Wejście - drewniane DRZWI zachowane z renesansu; prowadzą do POTERNY = tunelu z zakrętem i dwiema wnękami dla strażników po obu stronach; skrzywienie osi miało znaczenie militarne
- na dziedzińcu zewnętrznym - DOMKI OFICERSKIE dla załogi z nowo wymienionymi dachówkami; po prawej stronie domek komendanta; domki otaczają wieniec ceglany:
- Wieniec ceglany wokół wieży - z 1563 r. (wtedy nie było jeszcze fortu Carre); wybudował Antoni Trappe (??); posiada elementy, po których można chodzić; kiedyś był tam daszek, ale go rozebrano; wokół działobitnie - na górze 16 dział, w niższej kondygnacji 8 dział, jeszcze niżej magazyny żywności; łuki, które są na ścianach, to tylko łuki odciążające;
- między wieńcem ceglanym a latarnią dziedziniec wewnętrzny; LATARNIA (wieża) w wieńcu wewnętrznym;
=> Widoki z wieży:
- Siarkopol
- kanał portowy - poszerzony w l'60 XX w. => zakręt 5 gwizdków
- Nowy Port - powstał za Prusaków jako konkurencja dla portu w Gdańsku; osiedle mieszkaniowe dla robotników; kościół neogotycki franciszkanów
- SZANIEC MEWI (ceglany) - tam podpisano akt kapitulacji Westerplatte 7 IX 1939 r.
=> Na wejściem do wieży była niegdyś płyta z 1706 r. (wg Januszajtisa) lub z 1721 r. (wg Mamuszki)
- 1573 r. powstał fort Carre; budowany w latach 1586-1602 przez Antoniego van Obergena; 1596 r. przesklepiono paterę; 1602 - rozbudowa fortu;
- KAZAMATY - 16 dział; + kuźnia, piekarnia i laboratorium (prowadzono badania militarne - m.in. przygotowania prochu);
- Fort Carre - fortyfikacja nowowłoska - wały ziemne na elementach ceglanych
SZANIEC WSCHODNI
- 5 bastionów
- 1624-26; projektantem szańca był Piotr Jansen de Weert; następne przebudowy - Jerzy Strakowski (syn Jana); w 1708 r. zredukowano wały szańca wschodniego, zdjęto raweliny;
- po powstaniu listopadowym w 1831 r. internowano tu 21 polskich oficerów, którzy nie podpisali przysięgi, że nie będą próbowali uciec do KP;
- MAJDAN = placyk na środku szańca, po zew. stronie - stok bojowy, pod nim ceglane ściany;
- szaniec wschodni - bastiony ziemne zbudowane wg szkoły holenderskiej
- FOSBREJA = chodnik od jednego bastionu do drugiego; na końcach otwory drzwiowe; chodnik osłoniony MUREM KURTYNOWYM (z którego można było strzelać)
SZANIEC ZACHODNI
- później po drugiej stronie dobudowano
- rozebrany na początku XIX w.
KOSZARY - gdy wybudowano fort Carre w wewnętrznej części dziedzińca były koszary; potem przeniesiono je do kurtyny wschodniej;
Opracowała: Magdalena Gburczyk
©Krzysztof Nowak
Gdańsk 2003
Strona powstała przy pomocy programu Pajączek