e-WANOGA
TAM I Z POWROTEM
czyli co ciekawego można zobaczyć podróżując "wesołym autobusem" podczas egzaminu kursu przewodnickiego przez Trójmiasto
domniemana trasa egzaminu - na podstawie doświadczeń poprzednich roczników;-)
***
start rano, Dworzec Główny PKP w Gdańsku
Gdańsk - Wały Jagiellońskie - Podwale Grodzkie - Wały Piastowskie - stocznia (wysiadka+bieg do poczty?) - Jana z Kolna - Marynarki Polskiej - Nowy Port - Wolności - Władysława IV - Oliwska - latarnia/kapitanat (wysiadka) - Oliwska - Brzeźno - Ignacego Krasińskiego - Gdańska - Uczniowska - skraj Zaspy - Czarny Dwór - Przymorze - Obrońców Wybrzeża - Chłopska - Pomorska - Jelitkowo - (wariant: Piastowska - Kapliczna) - Jelitkowska - Sopot - Bitwy pod Płowcami - Grunwaldzka - Powstańców Warszawy - Haffnera - Al. Zwycięstwa - Gdynia Orłowo - Al. Zwycięstwa - Redłowo - Powstania Styczniowego - szpital/koszary II MPS - Legionów- cmentarz redłowski (wysiadka?) - dalej Legionów Wzgórze św. Maksymiliana - Piłsudskiego - Korzeniowskiego - Kamienna Góra - Sędzickiego - Borchardta - (wariant: Władysława IV - 10 Lutego) - Skwer Kościuszki (wysiadka, "Błyskawica" "Dar Pomorza, oceanarium) - Waszyngtona - Św.Wojciecha - Jana z Kolna - Dworcowa - (wariant port: Wendy - Chrzanowskiego - Polska - Janka Wiśniewskiego - Dworcowa) - Podjazd - Działki Leśne - Śląska - węzeł Cegielskiej - Łużycka - Redłowo - Lotników - węzeł Brzeskiego - Wielkopolska - Al. Zwycięstwa Orłowo - Sopot - Al. Niepodległości - Grunwaldzka - Oliwa - Czyżewskiego - katedra - Polanki - Abrahama - Wrzeszcz - Al. Grunwaldzka - Al. Zwycięstwa - Gdańsk
Wały Jagiellońskie (+ węzeł Hucisko) / Podwale Grodzkie
1. Bastion św. Elżbiety tzw. wewnętrznego ciągu zachodniego fortyfikacji Gdańska (1563 typ rondel [zaokrąglony "półbarbakan"], przebudowany 1635-42 w bastion szkoły starowłoskiej - na majdanie bloki schronów i magazynów prochowych osłonięte potem od góry ziemnymi nasypami nadszańców; odsłonięty podczas likwidacji fortyfikacji pod koniec XIX w., do lat 50-tych stał na nim kilkunastometrowy obelisk - pomnik niemieckich ofiar I wojny światowej)
2. Gmach Komendantury Gdańskiej (bud. 1898-1901) / od 1920r. Pałac Wysokiego Komisarza Ligi Narodów / od końca lat 50-tych Klub Studentów Wybrzeża "Żak" (słynny teatrzyk "Bim-Bom", Bogumił Kobiela, Zbyszek Cybulski, Jacek Fedorowicz) / od końca lat 90-tych Rada Miasta (Nowy Ratusz)
3. gmach Towarzystwa Ubezpieczeń od Ognia / KW PZPR (Grudzień'70, pożar, potem przebudowany, wcześniej miał skośny dach - jak na NBP k/LOT-u) / w latach 90-tych siedziba banków / ob. Prokuratura
4. kościół św. Elżbiety 1417r, obok przytułek
5. kino "Krewetka" (nazwa od kultowego baru rybnego który był w tym miejscu)
6. Dworzec Główny (neorenesans, bud. 1894-1900, wieża nawiązuje do wieży gdańskiego ratusza głównomiejskiego (była też wieżą ciśnień), na jego wzór powstało w świecie kilka bliźniaczych budynków, m.in. pałac ślubów w Imari w Japonii, dworce w Colmarze we Francji i Krefeld w Niemczech; w okresie WMG na dworcu była restauracja prowadzona przez Polaka, Szmeltera).
7. Poczta Polska w Gdańsku oddział nr 2 kolejowy (mały budynek za KFC)
8. City Forum (w miejscu dawnego hotelu "Monopol" - do 1945r. na tym terenie stało kilka ekskluzywnych hoteli ("Eden", "Continental", 'Deutscher Hof", "Reichs"), banki, kina. Można też wspomnieć o hotelu "Danziger Hof", w miejscu dzisiejszego LOT-u i o tym, że w "Continentalu" trzymano przez jakiś czas oficerów z Westerplatte).
9. wiadukt Błędnik ("Irrgarten", nazwa od parku-labiryntu istniejącego między kościołem Bożego Ciała a bramą św. Jakuba w latach 1718-1807)
10. Centrum Biznesu "Zieleniak" (bud. 1967r., 16 pięter, 19 tys. m2 powierzchni biurowej, 2 windy szybkobieżne, ok. 70 m wys.)
Wały Piastowskie / plac Solidarności / Jana z Kolna
11. po prawej siedziba Wojewódzkiego Archiwum Państwowego (w głębi za KK "S")
12. KK "Solidarność" (niedawno odnowiony, wcześniej klub Stoczni Remontowej "Akwen", w 1990r. pod tymi oknami wielotysięczny tłum cieszył się z wygranych przez Wałęsę wyborów prezydenckich [toast Wałęsy "Zdrowie wasze w gardło nasze!" z okna na drugim piętrze])
13. po lewej za "Zieleniakiem" - okręgowa dyrekcja PKP, m.in. też muzeum kolejnictwa
14. po prawej I Liceum Ogólnokształcące (neogotyk)
15. w prawo odchodzi ul. Łagiewniki, na rogu z Wałową - Biblioteka PAN (16.XII.1981r. w Gdańsku były wielkie demonstracje - stan wojenny. Przed wejściem do biblioteki dominikanie odprawiali mszę św., polowy ołtarz był we wnęce wejściowej, ludzie byli otoczeni dookoła szpalerem ZOMO)
16. Pomnik Poległych Stoczniowców (1980r. projekt stoczniowców i artystów - inż. Bohdan Pietruszka, architekci Wiesław Szyślak, Wojciech Mokwiński, Jacek Krenz, rzeźby: Robert Pepliński, Elżbieta Szczodrowska - wykonany w stoczni, 30 metrów od bramy nr 1, gdzie padły pierwsze ofiary Grudnia'70. Trzy krzyże symbolizują pamięć, nadzieję i przestrogę, kotwice - wiarę, na tablicy cytat z Miłosza "Który skrzywdziłeś człowieka prostego...", daty 1956, 1970, 1980, 1981, na murze tablica z lista ofiar, tablice pamiątkowe)
17. Stocznia Gdańska (1844r. Królewskie Warsztaty Budowy Korwet, potem stocznia marynarki wojennej wreszcie Stocznia Cesarska - od 1904r. budowała U-booty, po I wojnie Stocznia Gdańska S.A. - Anglia i Francja po 30%, Polska i Wolne Miasto po 20% udziałów; druga stocznia Schichaua od 1890r. - filia stoczni elbląskiej - statki oceaniczne, U-booty; po wojnie obie połączono w SG im. Lenina, 1948 s/s "Sołdek", 1970, 1980, 1989, można też trochę o przemyśle stoczniowym)
18. brama nr 3 (obok SKM Gdańsk-Stocznia)
19. pomnik ofiar pożaru Hali Stoczni 24.XI.1994r. - (pożar wybuchł po koncercie zespołu "Golden Life", podczas prezentacji na telebimie wręczania nagród MTV. Zginęło 7 osób, 300 zostało poparzonych, wiele leczy się do dziś. Napis "Życie choć piękne tak kruche jest" to cytat z piosenki tego zespołu. Hala sportowo-widowiskowa powstała ponad 100 lat temu, w niej odbył się pierwszy festiwal piosenki (późniejszy Sopot), w latach 80-tych odbywały się w nim kultowe koncerty rockowe, np. "Maanam", "Perfect", "Kombi", "UFO", po których ZOMO pałowało młodzież ;-)
20. Stocznia Północna - wjazd pomiędzy domami robotników stoczniowych (stocznia buduje mniejsze jednostki pływające, rybackie i tzw. produkcja specjalna (okręty desantowe, minowce, kutry, itp.)
21. gmach dyrekcji Stoczni Północnej, siedziba firmy "Softbank" (wysokie technologie, wł. "Prokomu") i "Falck" (agencja ochrony, pogotowie ratunkowe, przychodnie)
22. stadion KS "Stoczniowiec"
węzeł kliniczna / Marynarki Polskiej (d. Paula Beneke)
23. po lewej za torami kolejowymi do Nowego Portu (linia powstała w 1867r.) - Klinika Położnicza Akademii Medycznej
24. za wiaduktem po lewej kościół NMP Matki Kościoła i św. Katarzyny Szwedzkiej (nowy) i Zielony Trójkąt - dzielnica stoczniowa?
25. skrzyżowanie z ul. Reja i Swojską (ul. Swojska = wjazd do Gdańskiej Stoczni Remontowej na Ostrowiu)
26. po prawej, przy ul. Swojskiej: Dwór Młyniska (młyn cysterski na Strzyży w tym miejscu od połowy XIIIw., na pocz. XVIw. tartak i olejarnia, w 1676r. mieszkała w nim Marysieńka Sobieska. Obecny budynek - 1779r.; w 1808 gubernator Rapp podarował go swojej kochance Julii Büttcher; , pożar po przejściu Rosjan w 1813 i odbudowa; ob. siedziba zarządu EC II)
27. dalej Zespół Elektrociepłowni "Wybrzeże" - EC II (wys. kominów 210m i 2 x 150m, moc cieplna 731 MW, elektryczna 232 MW)
28. po przejechaniu wiaduktu nad torami parędziesiat metrow dalej w lewo odchodzi ul. Narwicka, prowadząca do stacji SKM Gdańsk Kolonia (w jej rejonie znajdował się Narwik - obóz jeniecki i filia KL Stutthof, po wojnie punkt etapowy dla wysiedlanych Niemców i obóz pracy przymusowej - wiele ofiar)
29. hałdy po prawej: "Pollytag" - zakład przerobu popiołów z EC II na kruszywa budowlane (wcześniej popioły składowano kilkaset metrów dalej, zasypując skutecznie jezioro Zaspa, potem barkami przewożono do starorzecza Wisły w Przegalinie)
30. inne firmy przy Marynarki Polskiej: (m.in.) III Urząd Skarbowy, główna siedziba "Atlasu" (kleje budowlane), "Malmor" (izolacje termiczne)
31. po lewej: Letnica (dzielnica biedna, niebyt bezpieczna dla postronnych)
32. po prawej za "Pollytagiem" (niewidoczne) tereny portowe: Nabrzeże Szczecińskie (kontenerowe, od EC II na północny-wschód), siedziba oddziału 3 zamorskiego Poczty Polskiej w Gdańsku, Nabrzeże Wiślane (drobnicowe), Nabrzeże Zbożowe (spichrze Hardtmann i Wieler, przed wojną tranzyt cukru z Ukrainy)
33. po lewej wolna przestrzeń przed zabudowaniami Nowego Portu - jezioro Zaspa (dawne jezioro w starorzeczu Wisły, oddzielone od morza przez mierzeję, zasypane przez EC II)
34. widać już falowiec przy ul. Wyzwolenia (5 klatek, długość 250m, 11 kondygnacji, ok. 600 mieszkańców; pierwsza w kraju lokalna sieć internetowa "falowiec.net" powstała w 1996r.)
Nowy Port - osada miejska i portowa (d. rybacka) zaczęła powstawać na pocz. XVIII w. w wyniku przesuwania się funkcji portowych ku ujściu Wisły (zamulenie koryta rzeki itd.); 1772 przy pierwszym rozbiorze zajęta przez Prusaków, blokada Gdańska, rozbudowa miasta i portu, po drugim rozbiorze 1793r. już dobrze rozwinięty ośrodek portowy.
35. skrzyżowanie z ul. Wyzwolenia, po prawej d. Morski Dom Kultury (socrealizm - obecnie Bank PEKAO S.A. i biura Zarządu Morskiego Portu Handlowego Gdańsk, siedziba Związku Kombatantów i Więźniów Politycznych, nad wejściem medalion "Za zasługi dla Gdańska z herbem miasta, przed wejściem popiersia Feliksa Nowowiejskiego i Stefana Żeromskiego)
36. drzewa za MDK w prawo: cmentarz i park po dawnym cmentarzu (na tym terenie - między dzisiejszym cmentarzem a kanałem portowym znajdował się Szaniec Zachodni Twierdzy Wisłoujście, w planach jest przebudowa parku tak, by alejki i pasy zieleni wyznaczały linie dawnych fortyfikacji)
37. ze skrzyżowania w prawo można pojechać do kanału portowego i promu do Wisłoujścia (czynny tylko w dni powszednie)
38. po prawej skwerek i pomnik błogosławionego ks. Mariana Góreckiego (od 2002r.) (Ks. Górecki był opiekunem gdańskiej Polonii w Nowym Porcie i męczennikiem obozu Stutthof +1940r., wyniesiony na ołtarze przez Papieża w 1999r.)
39. skrzyżowanie z ul. Góreckiego i Wolności, supersam "Zatoka" (w latach PRLu słynna restauracja i night-club "Viking"), drogowskaz: prom Helsinki (nieaktualny od kilkunastu lat!)
ul. Wolności
40. stara zabudowa Nowego Portu, kamieniczki czynszowe z XIX/XX w.
41. po lewej szkoła podstawowa nr 55
42. po prawej ulica Krzywa, w głębi domki z przełomu XIX/XX wieku
43. skrzyżowanie z ul. Władysława IV, od skrzyżowania w prawo: zajezdnia tramwajowa z końca XIX w. i prom Wisłoujście (twierdza Wisłoujście pełniła w swoich dziejach nie tylko rolę twierdzy i latarni morskiej, było to też więzienie; np. po powstaniu listopadowym trzymano w niej internowanych uczestników Powstania Listopadowego, zaś w roku 1917 trafił tu na pewien czas Józef Piłsudski - aresztowany po kryzysie przysięgowym w legionach, w drodze do Magdeburga)
ul. Władysława IV (skręcamy w lewo)
44. po prawej siedziba Polcargo (rzeczoznawstwo i kontrola towarów w handlu międzynarodowym)
45. skrzyżowanie z ul. Strajku Dokerów
46. po lewej: siedziba C. Hartwig ((jedna z najstarszych firm spedycyjnych - zał. Carl Hartwig 1858r.)
47. po prawej wieża i baza Portowej Straży Pożarnej "Florian" (przed wojną w tym miejscu był Dom Polski, w głębi równoległa do Władysława IV - ul. Zamknięta, przy niej pod nr 6 był hotel "Berlin", w którym nocował Napoleon w 1807r., podczas zwiedzania Wisłoujścia)
48. po prawej kościół rektorski Niepokalanego Serca Maryi (franciszkanie)
49. przedłużenie Władysława IV = ul. Szkolna (w stronę portu) (to na niej obrońcy Westerplatte ostrzelali przemieszczające się oddziały - prawdopodobnie policji gdańskiej)
50. za kościołem - Nabrzeże i Zakręt Pięciu Gwizdków, dalej w stronę ujścia - Nabrzeże Oliwskie (niegdyś kanał portowy był węższy a w tym miejscu zakręcał niemal pod kątem prostym, mijanie się nie było możliwe - stąd statek wchodzący w zakręt miał obowiązek dać pięciokrotny sygnał gwizdkiem parowym - pierwszeństwo statek wchodzący do portu. Nakaz zniesiony po poszerzeniu i przebudowie kanału - wykreślony z locji w 1970r.)
ul. Oliwska
51. po lewej: kościół św. Jadwigi Śląskiej (przy krzyżu misyjnym po prawej stronie kościoła replika pomnika z Westerplatte, postawionego tam 11.XI.1928r. na X-lecie niepodległości - orzeł i napis "Wspólna pracą wszystkich tworzy się bogactwa", obok tablica "Rok 33 1933, pamiątka 19to wiekowej rocznicy męki i śmierci pańskiej"; przy wejściu dwie tablice na 1000-lecie chrztu i 1000-lecie śmierci św. Wojciecha)
52. po lewej: Gdańskie Centrum Zdrowia, Przychodnia Medycyny Pracy i Szpital Błękitny Nowy Port
53. po prawej: wielki budynek w biało-żółte pasy: Wojewódzka Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa - oddział graniczny
54. po prawej: niewidoczna za drzewami stacja SKM Nowy Port (nieczynna od ok. roku, na tym terenie przy ul. Wysokiej stała latarnia morska - poprzedniczka obecnej - p. pkt 61)
55. po prawej (vis a vis stacji benzynowej) - odnowiona willa (dawny pensjonat), siedziba Morskiej Agencji Gdynia (firma spedycyjna)
56. po prawej, (nr 34c, za MAG-iem): Wzgórze Pilotów - stary dom pilotów (nad drzwiami figura sternika - zaginęła)
57. po lewej: zespół szkół ogólnokształcących (IV LO, szkoła podstawowa, gimnazjum, studium detektywistyczne i liceum zaoczne - matura w 2 lata!;-))
58. po lewej: ceglany budynek Izby Celnej w Gdańsku, potem kilka bloków i barak - komisariat policji w Nowym Porcie
59. po lewej: Morski Oddział Straży Granicznej (koszary pruskie z XIX/XXw., kasyno, internat; w tym kompleksie w okresie międzywojennym znajdował się Polski Etap Emigracyjny - dla opuszczających kraj emigrantów - odpływali z nabrzeża Wiślanego koło Poczty Morskiej], na terenie Kaplica Polska MB Częstochowskiej pod opieką ks. Góreckiego; od września 1939 do kwietnia 1940 Niemcy więzili tu 10 tysięcy Polaków, kilkuset zginęło)
60. w prawo - ul. Przemysłowa - do Nabrzeża Ziółkowskiego
61. port - Basen Władysława IV, wybud. 1879r.,
piechotą:
latarnia morska: Pierwsza gdańska latarnia powstała prawdopodobnie już w XIV wieku, w miejscu dzisiejszej twierdzy Wisłoujście. Z czasem oprócz funkcji nawigacyjnej poczęła też bronić wejścia do portu, obrastając w umocnienia i fortyfikacje. Jednak natura okazała się silniejsza i gdy Wisła nanosząc wielkie ilości piachu odsunęła swoje ujście o ponad 2 kilometry, znaczenie latarni upadło.
Kolejna latarnia powstała w tworzącym się Nowym Porcie u nowego ujścia Wisły w roku 1785 - przy ul. Wysokiej, w miejscu dzisiejszej stacji SKM Nowy Port). Zasilana była węglem, później świecami woskowymi, wreszcie gazem (jako druga w świecie) i pod koniec XIX wieku na kilka lat eksperymentalnie prądem elektrycznym (pierwsza na Bałtyku). W roku 1894 zbudowano obecną ośmiokątną wieżę typu Cleveland (Wielkie Jeziora, USA) o wysokości ponad 27 metrów. W laternie zainstalowano żarówkę elektryczną i metalowy reflektor. Dzięki usytuowaniu na pagórku jej światło padało na morze z wysokości ponad 30 metrów i miało zasięg 13 mil morskich. Emitowała światło kątowe w trzech sektorach podejścia do gdańskiego portu: czerwone w zakresie od 117st. do 136st. i od 275st. do 297st. oraz białe w od 136st. do 275st. Cykl świetlny latarni miał sekwencję: błysk 2 sekundy - przerwa 3 sek. Ponadto jej maszt nad laterną wyposażony był we wskaźnik kierunku wiatrów, prędkościomierz i kulę czasu. Kula ta była zbudowana z wikliny pomalowanej na czarno i punktualnie w południe opuszczana była z położenia górnego w dolne, służąc do regulacji pokładowych chronometrów.
1 września 1939r. na jej wieży Niemcy umieścili cekaem, który uciszyli obrońcy strzałem z armaty kpr. Grabowskiego. Śladem tego ostrzału jest zamurowany jaśniejszą cegłą ślad po otworze od pocisku.
W roku 1984 latarnię wyłączono z polskiego systemu nawigacyjnego, jej funkcję przejęła nowa latarnia na wieży Kapitanatu Portu Północnego, o wysokości światła 61 metrów i zasięgu 25 Mm. Obecnie w rękach prywatnych, docelowo muzeum latarnictwa, ma też wrócić kula czasu.
62. Kapitanat Portu
63. za latarnią - nowy dom pilotów
64. obrotnica
65. Westerplatte
66. basen Westerplatte - baza Pomorskiego Oddziału Straży Granicznej
67. ujście Martwej Wisły
68. przystań promowa "Polferries" - PŻB (promy do Nynashamn "Scandinavia" i "Rogalin", tu kręcono "Ostatni Prom")
69. za Westerplatte -terminal promu do Kopenhagi (duński "Duke of Scandinavia", kursuje co 2 dzień, prom sprzedany do Włoch, ostatni rejs - 22 listopada, linia zawieszona, klęska)
autobus:
ul. Oliwska cd.
70. stacja SKM Gdańsk-Brzeźno (linia istnieje od 1867r, nieczynna)
71. po lewej: obszar portowy (dźwigi nad basenem Władysława IV, dawniej przeładunek drobnicy, teraz: Wolny Obszar Celny, plac samochodowy, magazyny "Cargofruit" do przechowywania owoców cytrusowych, obszar chroniony wysokim płotem, czujniki, kamery, itd., za magazynami już nad brzegiem morza widoczne stanowiska artylerii nadbrzeżnej z pocz. XX wieku, częściowo rozebrane)
72. wiadukt nad torami, pusty obszar po lewej (przed torami) to jez. Zaspa
73. za wiaduktem:
Brzeźno: d. osada rybacka, wł. opactwa oliwskiego [1238r.], nazwa od Brzozowego Jeziora czyli jeziora Zaspa, inna nazwa Prusięcino/Prusicino; w pasie nadmorskim murowane i drewniane domki rybackie; podczas wojny Batory-Gdańsk zniszczona; w XVII wieku karczma - piwo tylko z browaru klasztornego; przed rozbiorami ok. 200 mieszkańców; pod koniec XVIIIw. wytwórnia saletry Franciszka Deissela; w 1808 gubernator Rapp za namową Haffnera postawił pierwsze łazienki - początek kurortu - korzystał z nich ze swoją kochanką Julią Boettcher; w 1813 Brzeźno spalone przez Rosjan; po wojnie rozwój kurortu; podczas powstania listopadowego na plaży rosyjskie magazyny wojskowe i kwarantanna; Dom Zdrojowy 1833; droga bita do Gdańska 1839; pod koniec XIX w. 40 tys. gości rocznie; 1899r. Hala Brzegowa; 1900 molo dł. 200m; 1926 kościół św. Antoniego - wybudowano go z materiałów po rozbiórce nadbrzeżnych fortyfikacji, ołtarz - dar ze św. Józefa, dzwon ze stoczni Schichaua, przeznaczony był dla budowanego podczas I wojny krążownika; łazienki do lat 70-tych (występują jeszcze w "Blaszanym Bębenku")
ul. Ignacego Krasickiego
74. po lewej budynek zespołu szkół od przedszkola do liceum, kawałek za nim Dom Akademicki nr 1 UG "Wydma"
75. las za placem z samochodami to Lasek Brzeźnieński, dawny park zdrojowy w Brzeźnie (alejki, promenada, w głębi pruskie fortyfikacje nadbrzeżne bud. 1900-1914 - podobne do placówki "Fort" na Westerplatte, działobitnie z podziemiami, częściowo wysadzony schron bojowy - umocnienia te ciągnęły się aż do Jelitkowa)
76. po prawej w głębi (za pawilonami przy pętli tramwajowej) Dom Zdrojowy (alejka w stronę morza prowadzi do głowicy starego mola w Brzeźnie, na niej znajdował się końcowy przystanek linii tramwajowej do Brzeźna; plac miedzy domem zdrojowym a plażą to miejsce po hali brzegowej)
ul. Gdańska
77. skrzyżowanie z ul. Południową i Gałczyńskiego, po lewej supersam "Kupiec" dalej za nim stawa - nabieżnik portowy "Brzeźno" (czarna wieża z trójkątem, druga - biała strzałka - stoi na plaży, obie wyznaczają podejście do wejścia do portu; drugi taki komplet stoi na Westerplatte)
78. skrzyżowanie z ul. Korzeniowskiego: za skrzyżowaniem po prawej - na rogu z okrągłą ścianą, parter: Zbór Zielonoświątkowców "Betezda" (d. restauracja "Krokodyl")
79. po prawej: 6-7-kondygnacyjne budynki z czerwonymi dachami - domy SM "Brzeźno" (nadbudowane w latach 90-tych ze zwykłych czteropiętrowców dawnej Nauczycielskiej Spółdzielni Mieszkaniowej)
80. po prawej zabudowa ulicy Gdańskiej, wille, kamieniczki, domy starego Brzeźna; (przejazd Hitlera 19.IX.1939 - trasa z Westerplatte)
81. osiedle po lewej: osiedle Łozy, blokowisko z lat 70-80
82. po prawej, za wieżowcem, przy ul. Sterniczej - malownicza willa - Dzienny Dom Pomocy Społecznej :Pod Cisem" - pierwszy tego typu w Gdańsku (1979r. wcześniej przychodnia, d. willa niemieckiego przemysłowca)
83. po lewej: night-club i agencja towarzyska "6 x 9" (jeden z wielu lokali "kulturalnych" w bezpośrednim zapleczu portu ;-)))
84. po lewej, za osiedlem niskich szeregowców - pierwszy w Trójmieście dealer Mercedesa, za nim zajezdnia autobusowa
85. przy skrzyżowaniu po lewej drukarnia "Misiuro", (1999r.)
86. w głębi ogródki działkowe, na ich terenie (przy Hallera, w stronę Zaspy) oczyszczalnia ścieków "Zaspa" - uciążliwa dla otoczenia (zapach)
ul. Uczniowska / ul. Czarny Dwór
87. jeszcze o Brzeźnie
88. lasek po prawej: wydma szara (p. pkt 90)
89. skrzyżowanie z Hallera (d. Marksa, d. Ostseestrasse, nowa ścieżka rowerowa - tu można o ścieżkach: jednym z niewielu udanych programów inwestycyjnych Gdańska - kompleksowy program budowy sieci ścieżek i szlaków rowerowych, finansowany przez UE - są już trakty wzdłuż morza (Brzeźno-Sopot), Hallera, Al. Zwycięstwa, Legionów i Chłopskiej, Pomorskiej, kanału Raduni, buduje się wzdłuż Grunwaldzkiej (Wrzeszcz-Oliwa) i wiele lokalnych - łącznie ponad 50 km, do tego setki kilometrów szlaków w okolicy Gdańska - po Żuławach i Wysoczyźnie Gdańskiej)
90. po prawej - wydma szara (pas nadmorski, tysiąc lat temu - brzeg morski, potem morze cofnęło się o kilometr, roślinność naturalna (nadmorski bór bażynowy): sosna karłowata, brzoza, bażyna, mchy, chrobotki, ) i widoczne - nowe - sztuczne nasadzenia sosny; w głębi pas dawnych działek, zdziczałe drzewka owocowe; działki zlikwidowane kilka lat temu po wielkich bojach miasta z użytkownikami; docelowo - aquapark, tereny sportowo-rekreacyjne)
91. po lewej: pusty obszar to nadal jezioro Zaspa
92. w głębi: szpital specjalistyczny im. św. Wojciecha na Zaspie, kościół Opatrzności Bożej, wielkie osiedle Zaspa powstałe w latach 70-80 na terenie dawnego lotniska (4 wielkie bloki naprzeciwko szpitala powstały w pierwszej poł. lat 90-tych)
93. skrzyżowanie z ul. Jana Pawła II - biegnącą dawnym pasem startowym lotniska (kilometr dalej park im. Jana Pawła II, miejsce wielkiej mszy podczas pielgrzymki papieskiej w 1987r.)
94. w prawo deptak i ścieżka rowerowa do mola Brzeźno
95. po prawej ujęcie wody Czarny Dwór (studnie kredowe, pyszna woda), za nim pas dawnych działek - obecnie nowy park nadmorski im. R.Reagana, ciągnący się od deptaka po ul. Piastowską, otwarty 28.X.2003. (robi się coraz ładniejszy, alejki, stawy, rzeczki, mostki, dużo ptactwa wodnego, super - polecam!)
96. po lewej: nowe osiedle Jelitkowski Dwór (budowane od 2 lat, wcześniej na tym terenie miała powstać hala Makro Cash & Carry, skutecznie oprotestowana przez okolicznych mieszkańców, kupców i stowarzyszeni "Zdrowy Gdańsk").
97. po lewej: budynki hurtowni, zakładów usługowych, magazynów, hotel "Dal" (d. hotel robotniczy, obecnie funkcje internatu i hotelu dla gości zza wschodniej granicy)
98. w głębi osiedle "Kołobrzeska" - (m.in. bloki "leningradzkie" - zakupione w leningradzkiej fabryce domów)
99. gmach PZU
ul. Obrońców Wybrzeża
100. skrzyżowanie z ul. Dąbrowszczaków
101. po prawej - pierwszy w Gdańsku parking piętrowy, bud. 1994r.
102. po lewej: falowiec (16 klatek, ok. 4 tysięcy mieszkańców - kiedyś ponad 7 tys., najdłuższy blok mieszkalny w Europie, ok. 800 m długości, 10 pięter, 4 segmenty po 4 klatki w każdym i średnio 110 mieszkańców w każdej z nich. Ma trzy przystanki autobusowe, własne centrum handlowe. Na Przymorzu takich falowców jest jeszcze 6 (krótsze; Kołobrzeska, Jagiellońska, 2 przy Piastowskiej, 2 przy Rzeczpospolitej) + 1 w Nowym Porcie - przy Wyzwolenia)
103. za falowcem po lewej McDonald's
104. po prawej pusta przestrzeń - w przyszłości centrum handlowe i hipermarket Leclerc (na razie inwestycja skutecznie oprotestowana przez oprotestowana przez okolicznych mieszkańców, kupców i stowarzyszeni "Zdrowy Gdańsk")
105. za skrzyżowaniem w oddali widać kościół św. NMP Królowej Różańca Świętego przy ul. Śląskiej - tzw. "okrąglak", wybudowanego na początku lat 70-tych (zezwolenie na budowę po Grudniu'70, konsekracja 1972, proboszcz ks. Jan Majder 1972-1999, przy kościele od niedawna ul. ks. Majdera; raz w miesiącu msza po kaszubsku)
ul. Chłopska
106. za skrzyżowaniem po prawej niewielki park (pomnikowe buki czerwonolistne, dęby bezszypułkowe i szypułkowy, lipy i klony, jawor, daglezja, obok resztki sadu)
107. po lewej - bloki tzw. "Małego Przymorza", spółdzielni mieszkaniowej "Przymorze". (Osiedle zaczęło powstawać pod koniec lat 50-tych, zwane było na początku "gdańskim Żoliborzem"; pierwszy blok (Śląska 68) oddano w roku 1960. Bloków "Małego Przymorza" wybudowano 48, zakończono w r. 1964.)
108. po prawej - bloki tzw. "Dużego Przymorza" (To czteropiętrowe bloki zwane od nazwiska architekta Janusza Morka - "morkami" oraz falowce)
Nim obydwa osiedla powstały, w miejscu tym był mały poligon broni pancernej - w stronę lotniska (jeszcze na początku lat 60-tych ćwiczyły tu czołgi). Budowa osiedli trwała ponad 20 lat, powstało 106 bloków mieszkalnych, ponad 15 tys. mieszkań, do tego 11 przedszkoli, żłobek, 5 bibliotek, 10 szkół, 2 ośrodki zdrowia, sklepy i lokale usługowe. Obecnie mieszka tu ok. 36 tys. ludzi.
109. skrzyżowanie z Czerwonym Dworem i ul.. Jagiellońską: po prawej falowiec (12 klatek, dalej przy Jagiellońskiej nowa parafia i kościół św. Józefa - w budowie)
110. po lewej targowisko "Przymorze", (największy "hipermarket" na Przymorzu ;-), miejsce powstania wielu fortun i powód wielu spektakularnych bankructw trójmiejskich biznesmenów; dni targowe środy i soboty, w pozostałe dni rynek także handel kwitnie)
111. za placem targowym w głębi wśród topól - budynek (niewidoczny) Instytutu Pedagogiki UG
112. skrzyżowanie z ul. Piastowską: po prawej dwa krótkie falowce (po 4 klatki, 210 m długości)
113. za skrzyżowaniem odsłania się osiedle Żabianka (lata 70-te, wielka płyta, trujące podłogi, swego czasu eldorado dla firm docieplających)
114. po lewej staw młyński na Potoku Oliwskim młyna III "Małe Przymorze" (po prawej żółty budynek to dawny ryglowy budynek z zabudowań młyńskich, budowa ryglowa, niestety niedawno otynkowana)
Potok Oliwski: napędzał kiedyś 23 zakłady przemysłowe zwane młynami, numeracja od ujścia w gore rzeki aż do Doliny Radości, Doliny Zgniłych Mostów i Ewy. Każdy młyn posiadał staw młyński spiętrzający wodę, do dziś zachowało się 10 stawów - przy ul. Pomorskiej od torów kolejowych do morza - 4; Były to młyny zbożowe, prochowe, do przemiału kości, tartaki, olejarnie, kuźnice, papiernie. Młyn III napędzał kuźnię miedzi i folusz garbarski, obydwa działały do 1945r.
115. skrzyżowanie z ul. Pomorską, prosto - ul. Gospody
ul. Pomorska
116. po lewej nieco w głębi zaraz za kioskami i pawilonami handlowymi - szpital okulistyczny dla dzieci, poradnia leczenia zeza (najlepszy w regionie)
117. na pasie między jezdniami - ścieżka rowerowa łącząca Al. Grunwaldzką z nadmorska trasą rowerową (na razie dociągnięta do torów kolejowych, docelowo element gdańskiego systemu ścieżek rowerowych)
118. po prawej wzdłuż jezdni: Potok Oliwski
119. po prawej - staw młyński młyna II "Przymorze" (później "Conradshammer") (młyn zbożowy od 1480r., tartak, kuźnica żelaza i miedzi, papiernia, dodatkowo browar, gospoda, rezydencja, własność m.in. Hansa Connerta vel. Conrada., Karola Ludwika ks. Szlezwiku-Holsztyna, biskupa Michała Czapskiego. W końcu XIXw. zakład wychowawczy "Pod Dobrym Pasterzem". Na tereni dawnego majątku - park, budynki Fundacji Kształcenia Menedżerów, Instytut Psychologii i dziekanat Wydziału Nauk Społecznych UG).
Jelitkowo: Jelatkowo, Glettkau (nazwa ponoć od nazwiska Jelitko), d. osada rybacka, później jeden z ulubionych kurortów gdańszczan. Początki 1480r., młyn 1609 (p. pkt. 121), ludność kaszubska i niemiecka. Letnicy od 1875r. gospoda, noclegi w kaszubskich checzach, od 1907 w granicach Oliwy, pocz. XX wieku: park zdrojowy, dom zdrojowy (ob. restauracja "Parkowa"), molo, 3 pomosty kąpielowe, łazienki, przy ul. Morskiej i Bałtyckiej - stare domki rybackie z XVIII i XIX w. - służą gdańskim artystom za pracownie malarskie i rzeźbiarskie. Przy ul. Kaplicznej kościół p.w. Św. Apostołów Piotra i Pawła, który w 1926 roku wybudowali miejscowi robotnicy, rzemieślnicy i rybacy.
120. po lewej: pętla tramwajowa Jelitkowo (linia istnieje od r. 1908)
121. po lewej - staw młyński młyna I "Jelitkowo" (1609r. "fabrica ossum" młyn do przemiału kości - kleje, żelatyna, itp. zbudowany przez gdańszczanina Georga Heina, potem tartak, kuźnica stali, papiernia i młyn zbożowy - działa do początku XXw. później wł. kąpieliska Jelitkowo, rozebrany po wojnie.)
122. po prawej - hotel "Posejdon" ("Orbis" - kiedyś "ekskluzywny"; basen, restauracja, itd.)
123. skrzyżowanie z Kapliczną i Jelitkowską
_____
wariant przejazdu Piastowska-Kapliczna
ul. Piastowska
124. po prawej 2 falowce, po 4 klatki, 210 m długości, Klub "Piastuś"
125. po prawej nadmorski pas rekreacyjny - nowy park Gdańska (p. pkt 95)
126. po lewej - kościół św. Apostołów Piotra i Pawła
127. po prawej ośrodki wypoczynkowe "Bankowiec", "Rzemieślnik", dalej wojskowy
128. skrzyżowanie z ul. Kapliczną i Wypoczynkową, na wprost ul. Jantarowa (bacówka Jantarowa, góralska knajpa nad morzem, niestety wieczorami dyskoteki - wstęp płatny, dresy częstymi gośćmi)
ul. Kapliczna
129. po prawej: osada rybacka, domki rybackie przy równoległej ul. Morskiej, dziś mieszkania i pracownie gdańskich artystów - malarzy i rzeźbiarzy.
130. po prawej: kultowa smażalnia ryb "Pod Kasztanem"
131. po lewej hotel "Posejdon"
132. skrzyżowanie z Piastowską i Jelitkowską
koniec wariantu
ul. Jelitkowska / ul. Bitwy pod Płowcami
133. po lewej staw młyński młyna I
134. po prawej: restauracja "Parkowa", d. dom zdrojowy; Park Jelitkowski - d. park zdrojowy
135. po lewej: "Villa Moris" hotel i restauracja
136. po prawej: "Novotel Accor Hotels" czyli "Marina" (bud. 1985r. basen, sauna, solarium, korty tenisowe, boisko do unihokeja, windsurfing, żagle, itd.)
137. za hotelem: granica Gdańsk - Sopot
138. po prawej: camping
139. rondo - w lewo minigolf (właściciel Niemiec z Hamburga, przeniósł się do Sopotu na początku lat 90-tych, otworzył też świetną tawernę rybną opodal przystani sopockiej, wielki miłośnik samochodu "Syrena")
140. po lewej: pusta przestrzeń - działki, tu ma powstać hala widowiskowo-sportowa; w głębi hipodrom (1999r. - wizyta papieża)
141. po prawej: siedziba "Hestii"
142. po prawej: sanatorium MSW "Helios"
143. po lewej: dom studencki nr 9 UG
144. po lewej: dawny dom wypoczynkowy "Złoty Kłos" - obecnie "Hotel SOPOT"
145. po prawej: dom wypoczynkowy "Chemik"
146. po prawej: "Zdrój św. Wojciecha" (odwiert wykonany w 1973r. udostępniony w 1997r. [grzybek koło molo] -solanka 4,4% bromkowa i jodkowa, na schorzenia reumatyczne, dermatologiczne, inhalacje przy chorobach górnych dróg oddechowych, także doskonała do kiszenia ogórków "sopockich")
147. po prawej: camping
148. po prawej w głębi: hotel "Bursztyn" (nieoficjalna siedziba Stowarzyszenia Podróżników i Sportowców "Horyzont", w hotelowej kawiarni "Pod Żaglami" odbywają się prelekcje, pokazy przeźroczy i filmów z wypraw po całej kuli ziemskiej)
149. po prawej: Plac Rybaków (Fisherplatz - centralny punkt dawnej osady rybackiej w Karlikowie, został ukształtowany w 1914 r. Ceglane domki - projekt Paul Puchmüller, ich budowę zakończono na kilka lat przed wojną; osada - jeden z najcenniejszych zabytków dawnej architektury Sopotu. Domy przyozdobione są sieciami, łodziowymi latarniami, kotwicami i innymi elementami rybackiego wyposażenia. Szkoda, że to tylko ozdobniki, bowiem na Placu Rybaków od wielu lat nie mieszka już żaden rybak. Rybacy są za to dalej nad morzem, tam przystań rybacka, muzeum, kaplica rybaków, dwie rybne knajpy)
150. po prawej: gazownia z pocz. XX wieku, teraz nieczynna, obecnie rozdzielnia gazu, ośrodek wypoczynkowy gazowników, w lecie pub.
151. po lewej bloki typu szafa, zakręt w prawo
152. skrzyżowanie z ul. 3 Maja i Grunwaldzką
Sopot: osada od 2,5 tys. lat, skarby rzymskie, grodzisko wczesnośredniowieczne; wieś Sopot 1283 Mściwój II darowuje Cystersom; od XVIw. migracja chłopów, w ich miejsce letnisko gdańskiego patrycjatu - dworki, ogrody, wille, parki; udokumentowani rybacy od początku XVIIw., najpierw w rejonie dzisiejszego mola, potem dzisiejszy Park Północny (Plac Mancowy - mance = sieci do połowu śledzi), wreszcie w Karlikowie. Charakterystyczna architektura Sopotu: wille i kamieniczki, werandy [działały jako "letnie salony" - spotkania, posiłki, itd.] i wykusze, styl szwajcarski, secesja, eklektyzm, etc. - tanie budownictwo pensjonatowe, skromne murowane piętrowe domy z drewniana werandą jako ozdoba, dekoracje drewniane szczytów dachów, wieżyczki. W Sopocie ok. 300 werand.
Warto wspomnieć o ludziach sztuki związanych z Sopotem. Klaus Kinski, Czesław Miłosz, Jerzy i Jarosław Abramow, Teresa Ferenc i Jarosław Jankowski [małżeństwo poetów], Stefan Herman [skrzypek], Wojciech Rajski i jego orkiestra kameralna [budynek na terenie Opery Leśnej], Władysław Walentynowicz [kompozytor], Seweryn Krajewski, Marian Mokwa [malarz marynista], Józefa Wnukowa [malarka] - ta ostatnia wykonała polichromie na 12 kamienicach w Gdańsku, plafon w sieni Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku, kołtryny - ścienne tkaniny wykładzinowe w zamkach w Książu i Gołuchowie, pejzaże z Kaszub, obrazy z podróży po świecie; łączniczka KG AK w Powstaniu Warszawskim, mieszkała w enklawie artystów - ul. Bohaterów Westerplatte (zm. w 2001r.).
ul. Grunwaldzka
153. po lewej (nr 96) zielona weranda
154. po prawej: szara weranda i wykusz
155. po lewej (nr 82): różowa weranda
156. po lewej (nr 70): stylowa kamienica sopocka, balkony, wieżyczki
157. po lewej (nr 42) beżowa weranda
158. po prawej (nr 43) zielonkawa weranda
159. skrzyżowanie z ul. Chopina
160. po lewej: Park Południowy (założony w 1823 r. staraniem Jana Jerzego Haffnera jako Park Zdrojowy. Obecnie zajmuje obszar ok. 3 ha. Pośrodku parku stoi "grzybek inhalacyjny" z dwiema żabkami - wypływ solanki, która spływając po metalowej konstrukcji wytwarza aerozol działający kojąco na drogi oddechowe. Przy plaży: Łazienki Południowe (1907 - architekt Paul Puchmueller), ob. chińska restauracja "Zhong Hua" )
161. po lewej w głębi: kościół Zbawiciela (ewangelicko-augsburski, zbudowany w latach 1913-1919 na miejscu Kaplicy Pokoju z 1871 r. Kościół łączy w sobie elementy neobaroku i secesji; wieża-dzwonnica zwieńczona attykami i hełmem krytym blachą. Plac po jego prawej stronie nosi nazwę skweru ks. Ottona Bowiena - pierwszego proboszcza parafii luterańskiej w Sopocie. Jest to dziś jedyna świątynia luterańska na obszarze Trójmiasta)
162. po prawej, na wysokości kościoła Zbawiciela: niewielki, klasycystyczny dworek z I połowy XIX wieku, zwany Małomiasteczkowym
163. po lewej [przy skrzyżowaniu z ul. Ogrodową]: Dom po Wieżą (okazała kamienica, w której w latach 1945-1947 kilkakrotnie bywał wicepremier Stanisław Mikołajczyk, konsulat honorowy Słowacji)
164. po prawej (nr 11): d. budynek Desy, kawiarnia (bud. z XIX wieku, od 1919 r. własność (z kilku nieistniejącymi już dziś sąsiednimi budynkami pensjonatu) rodziny Antoniego Chołoniewskiego, publicysty, bojownika o polskość Pomorza. Niemcy wysiedlili go w 1921 r. z Sopotu, a posesję skonfiskowali w 1940 r. W latach 1890-1904 pensjonat ten należał do Wiktora Kulerskiego, wybitnego działacza narodowego i społecznego. Nazwał on swój zakład "Domem Polskim")
165. po lewej (nr 10): rest. "Annabel", dalej rest. "Image" i pub "Harley Walkiria" (od 1909 r. polski BANK LUDOWY, założony przez A.Chmielewskiego. Obok "Macierz Kaszubska" posiada skład polskich książek, map oraz wyrobów ludowej sztuki kaszubskiej)
166. po prawej: Zakład Balneologiczny (d. Zakładem Ciepłych Kąpieli (Warmbad); bud. 1903r. wznosi się po prawej stronie Placu Zdrojowego. Budynek, kształtem nawiązujący do stojącego niegdyś po przeciwnej stronie placu - Domu Zdrojowego, projektowali wspólnie Paul Puchmueller i Heinrich Dunkel. Od 1974 r. zakład należy do Wojewódzkiego Szpitala Reumatologicznego. Na ścianie przy wejściu - tablica poświęcona założycielowi uzdrowiska, J.G.Haffnerowi. Nad wejściem - najstarsze przedstawienie herbu miasta. Z wieży - piękna panorama miasta i zatoki. Na skwerku przed zakładem znajduje się solankowy Zdrój św. Wojciecha.)
ul. Powstańców Warszawy (od wysokości mola)
167. po lewej: ul. Bohaterów Monte Cassino "Monciak" (d. Seestrasse) (kultowy deptak, rewia mody, zabudowa - od małych parterowych dworków z XIXw. Po nowoczesne kamienice z XXI wieku ["Krzywy Dom"]. Fontanna Jańcio Wodnik - replika rzeźby ogrodowej z ul. Jagiełły róg Dworcowej)
168. po prawej: Plac Zdrojowy i Molo (obok Opery Leśnej - drugi równorzędny symbol Sopotu; najdłuższy pomost spacerowy w Polsce; jeden z najdłuższych w Europie - 516 m + 130 m boczna ostroga. Molo w tym miejscu istniało od 1827 r. przez kilkadziesiąt lat było rozbierane na zimę. U nasady - Skwer Kuracyjny otoczony półkolistą przeszkloną ścianą, fontanna, muszla koncertowa; nazwane przez Agnieszkę Osiecką "najdłuższą deską do prasowania". W Sopocie było jeszcze jedno molo, na początku XVIIIw. postawione przez Rosjan jako przystań dla bazy materiałowej armii i floty - spalone na widok szwedzkiej floty)
169. po prawej: Państwowa Galeria Sztuki (PGS) (część ocalałego przyziemia dawnego Domu Zdrojowego. Pierwszy Dom Zdrojowy zbudował w tym miejscu Jean Georges Haffner już w 1824 r. Kilkakrotnie przebudowywany, przetrwał do 1880 r. Stale zwiększająca się popularność kąpieliska sprawiła, iż haffnerowskie założenie okazało się zbyt skromne jak na rosnące potrzeby modnego kurortu. Na jego miejscu powstała więc okazała, bogato zdobiona budowla z dwiema wieżami i zadaszonym tarasem. Wewnątrz znajdowała się reprezentacyjna sala bankietowa, która od początku XX w. służyła też za kasyno. Dom Zdrojowy istniał do marca 1945 r., kiedy to został spalony przez Armię Czerwoną. Wypalone szczątki Domu oddano artystom - jesienią 1945 r. powstał tu Instytut Sztuk Plastycznych, protoplasta gdańskiej ASP. W przyziemiu urządzono sale ekspozycyjne Biura Wystaw Artystycznych, w latach 80. przekształconego w PGS)
170. po lewej: kościół św. Andrzeja Boboli (rozbudowany z niewielkiej kaplicy w latach 80 XX w. Pierwotnie była to kaplica Matki Bożej Wniebowziętej, powszechnie zwana Polską. Kaplica była pierwszą świątynią katolicką w Sopocie. Zbudowano ją w stylu neogotyckim w 1870 r. Przed 1918 r. odprawiano w niej nabożeństwa polskie. Uznany jest oficjalnie za Świątynię Ludzi Morza i Emigracji).
171. po prawej: Grand Hotel (bud. w latach 1925-1927 jako Hotel Cassino. Już po otwarciu przeniesiono do niego z Domu Zdrojowego sopocką "jaskinię hazardu", założoną w 1920 r. i istniejącą do czasów II w.ś. Działalność dzisiejszego kasyna to powrót do starej tradycji. Przez wiele lat był to największy i jednocześnie najbardziej ekskluzywny hotel Sopotu, a potem całego polskiego Wybrzeża. Wśród gości hotelu bywali wielcy politycy (jak np. gen. Charles de Gaulle), a także znani artyści i aktorzy. We wrześniu 1939r. nocował w nim Adolf Hitler - wiedział o tym adm. Unrug, jednak nie zgodził się na ostrzelanie budynku z dział baterii Laskowskiego na Helu, jako "nierycerskie". Być może zmieniłby losy świata...)
172. po prawej [za hotelem]: Park Północny - (przez park wiedzie aleja Franciszka Mamuszki)
173. po prawej [na terenie parku]: pomnik Haffnera (nowa świecka tradycja, pogłaszcz but a spełni się twoje życzenie;-); dalej przy plaży - przebudowany niedawno budynek, w którym mieści się założony przez Andre Huebnera-Ochodlo Teatr "Atelier" im. Agnieszki Osieckiej. Tuż obok znajduje się dyskoteka Viva Club, w której bawił się m.in. Ricky Martin
174. dalej w parku: klub rozrywkowy "Sfinks" (pomalowany w "krzyczące" kolory pawilon - dawna Galeria Sztuki (Kunsthalle), wzniesiona w 1912 r. przez Gdański Związek Plastyków)
175. dalej w parku: Łazienki Północne. (W 1823 r. J.G.Haffner zbudował zespół przebieralni i kabin kąpielowych dla panów - dały one początek Łazienkom Północnym (haffnerowskie Łazienki Południowe służyły podówczas odwiedzającym Sopot damom). W 1903 r. architekt miejski Paul Puchmueller wzniósł znacznie okazalszy budynek, który przetrwał aż do 1945 r., kiedy to wraz z Domem Zdrojowym został spalony przez Armię Czerwoną. Na ich miejscu w latach 1967-72 zbudowano betonowy obiekt z tarasem spacerowym, odpowiadający ówczesnym standardom "nowoczesności" (neobarak). W ostatnich latach, po kolejnej, acz nie dokończonej jeszcze przebudowie Łazienkom Północnym nadano nową formę, duchem znacznie bliższą architekturze "kurortowej". Z tarasu roztacza się ładny widok na brzegi Zatoki Gdańskiej)
176. plac przed Łazienkami: d. Plac Mancowy (p. pkt 149) pomnik Marynarzy Polskich Poległych w latach 1939-1945 (z głazów i ozdobiony kotwicą; przed wojną monument ten był pomnikiem lotników niemieckich)
177. na terenie parku: plenerowa ekspozycja rzeźby nowoczesnej
178. po lewej: zespół obiektów sportowych, (pływalnia Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji, oddana do użytku w latach 80. (przy ul. Haffnera), hala 100-lecia Sopotu i znacznie starszy, pamiętający początek XX w., - przy ulicy Powstańców - kompleks kortów tenisowych Sopockiego Klubu Tenisowego. Obecnie na sopockich kortach rozgrywane są turnieje o coraz wyższej randze międzynarodowej (jak np. Prokom Polish Open)
179. po lewej (nr 55): Instytut Oceanologii PAN
180. zakręt w lewo, na wprost: Park Północny cd. (w głębi przy plaży - kultowa góralska "Koliba", park kończy się na potoku Swelinia, dawnej granicy między II RP a Wolnym Miastem Gdańsk. W klifie ciągnącym się w stronę Orłowa - jaskinia Śpiącego Szweda, długości 15 m, wys. 2 m, 2 wejścia)
181. skrzyżowanie z ul. Haffnera (podjazd na poziom górnego Sopotu, skarpa = klif, wyznaczający dawną granicę zasięgu morza)
182. wzgórze po lewej: Grodzisko (skansen archeologiczny, najstarszy zabytek miasta Sopotu, położony w malowniczej scenerii bujnej zieleni i szumiących strumyków. Prezentowane są tam zabudowania grodu, zrekonstruowane dokładnie w miejscach odkrycia ich reliktów. Organizowane są tam historyczne imprezy plenerowe oraz coroczne czerwcowe Festyny Archeologiczne. Ożywają wówczas warsztaty dawnych rzemiosł, odbywają się m.in. pokazy walk na miecze i topory, czy strzelania z łuku)
183. po prawej, na wysokości przystanku autobusowego: gościniec "Jantar"
184. po prawej, przy skrzyżowaniu z ul. Sępią: d. pensjonat Seehaus - "Morski Dom" (obecnie Hotel Magnolia) - zbudowany został po koniec XIX wieku przez Adolfa Bielefeldta dla sopockiego przedsiębiorcy, Hugo Werminghoffa. W 1912 r. magistrat wykupił budynek, przekazując go w darze pruskiemu następcy tronu, Fryderykowi Wilhelmowi, który bardzo często bywał w Sopocie. W 1914 r. rezydencję powiększono o drugi budynek - obecny Hotel Maryla)
Al. Zwycięstwa
185. na wprost - dzielnica Sopot Kamienny Potok, w głębi Brodwino
Kamienny Potok - osada włączona do gminy Sopot w 1874, nazwa funkcjonuje od połowy XIX wieku, wywodzi się od potoku płynącego doliną, ten z kolei swoja nazwę wziąć miał od ogromnego głazu z Zamkowej Góry (p. pkt 186). W tej chwili 2 osiedla: Kamienny Potok I i Kamienny Potok II, ok. 8 tysięcy mieszkańców. Drugie, północne - zwane było "Grezngliees" (Potok Graniczny) czyli nad Swelinią (wyznaczała granicę WMG i II RP).
Brodwino - powyżej Kamiennego Potoku osiedle z lat 70-tych, blokowisko na ok. 4,3 tysiąca mieszkańców, nazwa od wsi z XIII w. wł. oliwskich cystersów.
186. po prawej: Zamkowa Góra (jak wspominały dawne przewodniki po okolicach Sopotu, miał tu leżeć jeszcze w XIX w. ogromny głaz, uważany za pogański ołtarz ofiarny. Od niego to swą nazwę miał wziąć przepływający poniżej wzniesienia potok nazwany Kamiennym (Steinbach), a pośrednio także założona nad rzeczką osada. Jednak bardziej prawdopodobna wydaje się być wersja wywodząca nazwę Kamiennego Potoku od głazów wypłukiwanych przez wodę z morenowego podłoża)
187. po prawej: Aqua Park (jak dotąd jedyne w Trójmieście "miasteczko wodne" z czynnymi przez cały rok basenami, saunami. Funkcjonuje od lata 2002 r. "Industrialna" konstrukcja Aquaparku, ukryta nieco za skłonem Zamkowej Góry, jest dobrze wpasowana w krajobraz)
188. po prawej: Dom Turysty "Miramar" (zbudowany w latach 60-tych, w remoncie); za nim Wyższa Szkoła Wychowania Fizycznego i Turystyki. Obok [wcześniej] stoi kilka niewielkich, zbudowanych w latach 20. willi letniskowych, utrzymanych w rzadko na terenie samego Sopotu występującym stylu dworkowym.)
189. po prawej: Potok Swelinia - granica Sopot - Gdynia, dawna granica II RP i WMG (betonowy blok na poboczu - resztka polskiego posterunku; granica .morska miała wtedy154 km, łącznie z liczonym z dwóch stron Helem)
190. po prawej (na wysokości stacji benzynowej): Pomnik II Morskiego Pułku Strzelców (sformowany w 1937r. dowódca płk. Ignacy Szpunar, powstał w1937r; pomnik: orzeł i srebrny krzyż Virtuti Militari V kl. - za walki w obronie Gdyni; pułk toczył je na odcinku od brzegu morza po Wielki Kack i Osowę, zacięte walki toczyły się o cmentarz i kościół w Kolibkach)
191. po prawej: tablica z miastami partnerskimi Gdyni - (14 miast: Plymouth - w śródmieściu jest skwer Plymouth, na nim oryginalna angielska budka telefoniczna, zaś w Plymouth - skwer Gdyni i tablica pamiątkowa; Kilonia, Aalborg (Dania), Kotka (Finlandia), Karlskrona, Brooklyn (USA), Kristianstad (Norwegia), Kłajpeda(Litwa), Liepaja (Łotwa), Rejon Wileński, Kunda (Estonia), Baranowicze (Białoruś), Seattle, Kaliningrad)
192. po lewej: cmentarz w Kolibkach, nieczynny od 1946, 100 m dalej (w stronę Gdyni) - fundamenty kościoła św. Józefa (wyeksponowane staraniem Towarzystwa Przyjaciół Orłowa w 1999r; kościół ufundował w 1763r. gen. wojsk koronnych Józef Przebendowski, właściciel majątku Kolibki, punkt etapowy pielgrzymek do Wejherowa, od 1927r. parafia dla Orłowa, Małego Kacka i Kolibek, zburzony przez Niemców w 1939r. w ramach odwetu za obronę we Wrześniu'39. Za fundamentami zbiorowy pom. przyrody - 11dębów, dalej żelazny, w nocy podświetlany krzyż, postawiony okazji 10-lecia "Solidarności")
193. po prawej: majątek Kolibki (dawne dobra rycerskie znane od XIVw. właściciele m.in. Wejherowie, Radziwiłłowie, Ostromeccy, Sobiescy (na Pomorzu mieli też Redłowo, Mały Kack, Osłonino i Rzucewo), Przebendowscy, a po I wojnie zasłużony dla Pomorza Witold Kukowski - walczył o przebieg granicy RP i WMG (granica na Swelini) zamordowany w Piaśnicy; po zaślubinach w Pucku tu właśnie odbył się wielki bankiet z gen. Hallerem, Kukowscy musieli pożyczać zastawę stołową z Gdańska - tylu gości ;-); zachowała się zabytkowa stajnia - obecnie użytkowana przez konny oddział Straży Miejskiej i fundację "Rodzina Nadziei" (hippoterapia dzieci z autyzmem), za stajnią - pałac, przebudowany na wielorodzinny dom komunalny, w ogrodzie pałacowym zachowały się resztki groty Marysieńki zbudowanej ponoć przez patrycjusza gdańskiego Czirenberga w 1653; w Kolibkach ma powstać Nadmorski Ogród Botaniczny).
194. skrzyżowanie z ul. Orłowską, Orłowo
Orłowo: osada położona u ujścia Kaczej, istnieje od pocz. XIXw., od kiedy u ujścia Kaczej osiedli rybacy, nazwa od nazwiska jednego z nich - Jana Adlera, który w 1829r. zbudował gospodę "Adlerhorst" (Orle Gniazdo); niewielkie kąpielisko już w XIXw.; wielki rozwój w XX-leciu międzywojennym: w 1920 w domku rybackim nad morzem wypoczywa Stefan Żeromski (dziś jest tam siedziba Towarzystwa Przyjaciół Orłowa); powstaje konkurencyjne dla Sopotu molo (400 m, obecnie 180 m), przy którym w 1936r. zginął w katastrofie lotniczej gen. Gustaw Orlicz-Dreszer, bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, szef Ligi Morskiej - w 1999r. stanął jego pomnik na Promenadzie Królowej Marysieńki, przy ul. Nadbrzeżnej. Nad morzem Letnia Scena Teatru Miejskiego im. Wł. Gombrowicza, siedziba "Prokomu" (największej w kraju firmy od oprogramowania, niemal wszystkie kontrakty rządowe, ZUS, KRUS, itd.). W dawnym Kurhausie Adlera znajduje się Liceum Plastyczne. Przystań rybacka - w kierunku klifu redłowskiego, docelowo skansen rybacki, w 2004r. zostanie odtworzona figura Chrystusa "Błogosławieństwo Morza" z 3.V.1924r., zniszczona przez hitlerowców w 1939r. Słynna knajpa "Maxim" (z piosenki "Lady Pank") i doskonała (b. droga) jedyna w 3-mieście restauracja indyjska "Taj Mahal". W domku Towarzystwa Przyjaciół Orłowa w połowie lat 90-tych reżyser Andrzej Wajda przedstawił rewolucyjną koncepcję morskiego pomnika orła, który o określonych godzinach miał wynurzać się z wody i śpiewać hymn - to nie żart!
195. skrzyżowanie z ul. Wielkopolską i Powstania Styczniowego, po lewej Mały Kack
(ul. Wielkopolska - wyjazd na obwodnicę poprzez Karwiny - potężną sypialnie Gdyni, ok. 38 tys. mieszkańców)
Mały Kack dawny folwark nad rzeką Kaczą (nazwa od najdłuższego - spływającego z wysoczyzny - potoku; 15km, źródła w Bojanie, ujście w Orłowie, momentami charakter górski), pierwszy zapis z 1236r., od XIVw. osada młyńska, później też przemysłowa: młyny, papiernie, cegielnia, browar i dwie największe na Pomorzu Gdańskim hamernie (kuźnice żelaza) - wszystko napędzane wodami Kaczej. Za torami kolejowymi przy ul. Wrocławskiej - XVIII-wieczny pałac w stylu neogotyku angielskiego, w okresie międzywojennym rezydencja propolskiego senatora WMG Juliusza Jewelowskiego; dziś I Liceum Ogólnokształcące
196. po lewej, za skrzyżowaniem: dworek młynarza XIXw. (przed wojną należał do antypolskiej rodziny Kuhl, był tam niemiecki ośrodek szpiegowski i dywersyjny - kontrolujący koszary II MPS)
197. po lewej, w głębi: kościół Matki Boskiej Bolesnej z XVI w. (przez większość swej historii ewangelicki, XVII-wieczna ambona, obraz św. Barbary - pierwszej patronki kościoła, tylko prezbiterium zachowało historyczny charakter, reszta powojenna, wokół świątyni cmentarz, na nim m.in. pierwszy burmistrz Gdyni Augustyn Krause)
198. po prawej: Redłowo
Redłowo, dawna wieś, pierwsza wzmianka w 1365r., dobra królewskie, folwark, w 1637r. gościł komisarzy królewskich którzy dokonali pierwszych zaślubin Polski z morzem, w imieniu króla Władysława IV (u podnóża Kępy Redłowskiej). Działo się to podczas sporu króla z Gdańskiem o władztwo nad ujściem Wisły i wybrzeżem morskim, w uroczystościach brali udział m.in. gdański kupiec Jan Hewel (ul. Długa 1) i admirał Izaak Spiring, dowódca floty. To właśnie podczas tego konfliktu (w 1634r.) hetman Stanisław Koniecpolski wysunął projekt budowy w Gdyni portu wojennego, aby uniezależnić królewską flotę od Gdańska. W XVIIIw. Redłowem władali Przebendowscy, w międzywojniu dwór adaptowany dna dom wypoczynkowy Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych. Majątek zrujnowany we Wrześniu'39.
ul. Powstania Styczniowego
199. po lewej (obok stacji benzynowej): pomnik żołnierzy I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte (napis w języku polskim i bułgarskim, w załodze czołgu który tui został rozbity 27.III.1945r. był ochotnik Petro Tanczew z Bułgarii; załoga pochowana na cmentarzu redłowskim)
200. po prawej: Instytut. Medycyny Morskiej i Tropikalnej (powstał w latach 80-tych, m.in. komory hiperbaryczne, obecnie połączony z AMG)
201. po prawej: Szpital Morski im. PCK (dawne koszary II MPS, jako szpital od 1959r., dla tut. oddziału onkologicznego wielkiego wsparcia udzieliła w latach 90-tych słynna Sue Ryder, Lady of Warsaw, zmarła kilka lat temu. Las na drugim planie: założony w 1938r. rezerwat krajobrazowy "Kępa Redłowska" (pow. 126,9 ha, chroniony jarząb szwedzki), na jego terenie stanowiska 11 Baonu Artylerii Stałej z 1948r. (4 armaty kal. 130mm, jedno stanowisko już spadło z klifem do morza). Południowy cypel Kępy, tzw. "Hak" to miejsce w którym od 35 lat odbywa się "Powitanie Wiosny" - pierwszego dnia wiosny setki widzów oczekuje wschodu słońca; zwyczaj zapoczątkowany przez zmarłego w 2000r. prof. Antoniego Dworskiego, wychowawcy młodzieży nestora turystyki w Gdańsku; u stóp klifu na głazie w morzu - tablica jemu poświęcona. Najwyższy punkt Kępy Redłowskiej ma 90 m wysokości, klif - ok. 50m. W lesie mieszkają dziki, wypuszczające się na spacery po plaży i okolicznych osiedlach)
ul. Legionów
202. po lewej: biuro paszportowe (płaski, biały budynek)
203. po prawej: Cmentarz Obrońców Wybrzeża (pow. 1,7 ha, założony 1946-48 w miejscu gdzie w 1939 złożono zwłoki żołnierzy polskich - miejsce przypadkowe, jesienią 1939r. transport ekshumowanych poległych jechał w kierunku cmentarza witomińskiego, na wysokości Wielkopolskiej natknął się na niemiecką blokadę, która skierowała go w prawo; po wojnie pochowano tu też żołnierzy Armii Czerwonej; w 1967-70 cmentarz przebudowano i uznano za pomnik. Autorami byli profesorowie PWSP A Smolana i M. Gąsiennica -Szostak (ten ostatni to autor pom. Heweliusza przeniesionego pod hotel Mercury). Pomnik - niby rozdarte lufy, a jak się dobrze przyjrzeć to krzyż. Tablice od prawej: "Oficerom polskim zamordowanym przez NKWD wiosną 1940", "Pamięci marynarzy Marynarki Wojennej zabitym w latach 1946-1956 (m.in. kmdr por. Zbigniew Przybyszewski dow. Baterii H. Laskowskiego na Helu); grób kontradmirała Włodzimierza Steyera - d-cy. Rejonu Umocnionego Hel, grób płk. Ignacego Szpunara - d-cy II MPS, na centralnym miejscu grób płk. Stanisława Dąbka - d-cy. Lądowej obrony Wybrzeża ("pokażę jak Polak walczy i umiera!"), grób płk Kazimierza Pruszkowskiego - d-cy. I MPS; grób kmdr Stanisława Zauchy - d-cy. 1-go Gdyńskiego Batalionu Obrony Narodowej, tablica: "W 50 rocznicę wybuchu II Wojny Światowej w hołdzie marynarzom poległym 39-45" pod nią 2 płyty z nazwami okrętów i statków handlowych, zatopionych podczas wojny. Płyty z nazwiskami polskich żołnierzy i ostatnia mówiąca o twórcach cmentarza i żołnierzach radzieckich -pochodzili oni z 19 i 70 Armii, I Armii Pancernej Gwardyjskiej, 4 Armii Lotniczej. Przy wejściu po lewej tablica poświęcona Żołnierzom Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Pochowano tu 581 Polaków (żołnierzy i zakładników) oraz 1325 krasnoarmiejców .Skrajnie po lewej stronie kwatery radzieckiej stoi "Natasza" przeniesiony z skweru Kościuszki pomnik wdzięczności. Dzieło Mariana Wnuka z 1955r.)
204. po lewej: ruina budowy Przychodni Specjalistycznej Marynarki Wojennej, budowa z lat 80-tych, nigdy nie ukończona, w rozbiórce
205. po prawej: przed skrzyżowaniem ze Stryjską oddane 3 lata temu osiedle "Zielone" dobry przykład przyzwoitej, funkcjonalnej architektury.
206. skrzyżowanie z ul. Stryjską
207. po lewej: patrząc w dół Stryjskiej (za Al. Zwycięstwa): baza remontowa i zajezdnia trolejbusowa ZKM-Gdynia (d. niemieckie zakłady lotnicze. produkujące i remontujące m.in. Messerschmitty, zachowane są 2 charakterystyczne budynki hangarów. Ma tam powstać Park Naukowo- Technologiczny i inkubator przedsiębiorczości)
208. po lewej (za skrzyżowaniem): osiedle brzydkich dwupiętrowych piętrowych domów ze stromymi dachami (to jedna z nielicznych inwestycji niemieckich w Gdyni (podczas wojny Niemcy postawili jeszcze teatr miejski tzw. Stodołę - spłonął w 1960r.. Mieli tam mieszkać pracownicy portu, stoczni, zbrojeniówki)
209. skrzyżowanie z ul. Redłowską
210. za skrzyżowaniem po lewej: Straż Pożarna, w dole za Al. Zwycięstwa - baza ZKM
211. ul. Redłowska w prawo prowadzi na Polankę Redłowską, (od lat międzywojennych miejsce zlotów i festynów. W 1933r. odbyło się tu Jamboree - zlot organizacji skautowych z całego świata, z udziałem prezydenta Mościckiego i twórcy skautingu gen. Roberta Baden-Powella (na miejscu pomnik generała); od kilku lat odbywają się tam Dni Ziemi, zloty "Garbusów", motocykli, koncerty (np. "Bazuna" 1996r.); Są tam letnie baseny letnie (nieczynne od ponad 20lat). W pobliżu (w kierunku Bulwaru F. Nowowiejskiego) - korty tenisowe, dom wypoczynkowy "Morskie Oko" z b.dobrą kuchnią; przy ul Ejsmonta stadion z 1932r. II-go ligowego klubu piłkarskiego "Arka - Prokom")
212. odcinek przez Wzgórze św. Maksymiliana (d. Święty Jan, za PRL Wzgórze Marcelego Nowotki, przed wojną Wzgórze Focha, marszałka Francji i Polski - drugim "wspólnym" z Francją marszałkiem był książę Józef Poniatowski, naczelny wódz wojsk Księstwa Warszawskiego)
213. po lewej (przy ul. Kopernika): VI Liceum Ogólnokształcące (jedno z lepszych w Trójmieście)
214. po lewej (między Ujejskiego a Partyzantów), kościół Św. Antoniego i klasztor franciszkanów (zbudowany w latach 50-60-tych, dwie wieże z iglicami - na jednej krzyż, na drugiej herb franciszkanów- skrzyżowane ręce Chrystusa i św. Franciszka), wewnątrz ładna kaplica św. Maksymiliana Kolbe. W przedsionku tablica poświęcona II MPS z 1970r. Budowę rozpoczęto w latach 30-tych, do wojny powstała kaplica i klasztor (zamienione przez Niemców w magazyn i halę gimnastyczną).
215. po lewej: osiedle przy ul. Partyzantów, za nim:
216. po lewej: tereny sportowe M.O.S.I.R.
217. po prawej: III Liceum Ogólnokształcące im. Marynarki Wojennej (ponoć jedna z najlepszych szkół w kraju, IB - matura międzynarodowa)
218. skrzyżowanie z Al. Marszałka J.Piłsudskiego
219. po lewej: pomnik ofiar Grudnia'70. (wys. 23 m. szer.13 m waga 23 t, 23 małe krzyże, u podnóża tablice z nazwiskami ofiar Grudnia; wykonany przez stocznię "Gdynia" w 1993r. Projektanci: Ryszard Semki, Sławoj Ostrowski, Jan Netzel. Przy Piłsudskiego znajduje się Wydział Biologii, Geografii i Oceanologii UG, z muzeum inkluzji w bursztynie; dalej Urząd Miejski).
Al. Piłsudskiego (w prawo)
220. w perspektywie ulicy: morze, po prawej stronie Dom Marynarza Polskiej Marynarki Handlowej (hotel marynarski, d. dom zdrojowy, przed nim 12-tonowa kotwica z krążownika "Bałtyk" - robił on za hulk, no ale krążownik); z prawej na skraju pętli autobusowej - niewielki pomnik Żołnierzy Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte (do pocz. lat 90-tych była to Al. Czołgistów, na pamiątkę miejsca w którym czołgi tej brygady dotarły do morza)
ul. Ignacego Krasickiego
221. wjeżdżamy na Kamienną Górę, (ekskluzywną dzielnicę Gdyni, wille i domki); po kilkudziesięciu metrach zakręt w pierwszą w prawo, w:
ul. Józefa Korzeniowskiego
222. przy niej kilka charakterystycznych, przedwojennych willi (styl "polskiego dworku", architekt T. Zieliński, np. nr 2 - willa "Orzeł", nr 4 - "Baśka" nr 19 "Stary Dwór"); wjeżdżamy na małe rondo z popiersiem Henryka Sienkiewicza, dzieło Stanisława Jackowskiego z 1924 (cudem przetrwało wojnę), na rondzie po lewej: prokuratura Marynarki Wojennej, za rondem:
ul. Adama Mickiewicza
223. tu też wille dworkowe np. nr 31 i 36, są też inne budynki w stylu gdyńskiego modernizmu (styl "okrętowy"), pod koniec ulicy, po lewej: w czteropiętrowej białej kamienicy mieszkał Karol Olgierd Borchardt (przy drzwiach tablica pamiątkowa)
224. szczyt Kamiennej Góry (wys. 52,4 m npm; na szczycie: wspaniała panorama miasta; krzyż wys. 25 m 25 ton odsłonięty 3.V.94 wyk. w stoczni "Nauta" (piąty z kolei na tym miejscu pierwszy drewniany w 1931), d. restauracja "Panorama", obecnie "Rodizio" (kuchnia brazylijska), pomnik (jaki?); skwer u podnóża Kamiennej Góry nosi imię Tajnego Hufca Harcerzy, konspiracyjnej organizacji harcerskiej z lat okupacji, wsławionej rozpracowaniem niemieckich umocnień wokół Gdyni - ułatwiło to znacząco wyzwolenie miasta; pomnik "Gdyńskich Harcerzy")
225. powrót do ronda, na rondzie zakręcamy w:
ul. Sienkiewicza
226. zjazd w dół, w połowie zjazdu Okręgowa Izba Rybacka
227. po prawej: akademiki Wyższej Szkoły Morskiej, za nimi skansen uzbrojenia Muzeum Marynarki Wojennej, za nim budowa nowego gmachu muzeum (razem z Muzeum Miasta Gdyni), ostatni budynek po prawej - dawny hotel "Riwiera Polska" dziś klub Marynarki Wojennej
228. na końcu ulicy, po lewej Teatr Muzyczny im. Danuty Baduszkowej (otwarty 1979), za nim skręcamy w lewo w:
ul. Armii Krajowej
229. na wprost po prawej Hotel "Gdynia", za nim kościół Najświętszej Marii Panny (pierwsza parafia gdyńska, wybudowany w latach 1922-26 w stylu polskich dworków), po kilkudziesięciu metrach zakręt w:
ul. Karola Olgierda Borchardta
230. po prawej: "Park Europy", w nim - pomnik Festiwalu Filmów Polskich (pierwszy w 1974r.), Aleja Miast Partnerskich (drzewka są sadzone od 2002 r od XI Olimpiady Miast Partnerskich), skrzyżowanie, wjeżdżamy na:
Skwer Kościuszki
231. na wprost: pomniki Marynarza Polskiego 1939-1945 i Żołnierzom AK
232. na samym rogu (po prawej) tablica upamiętniająca wizytę Papieża w 1987r. jedziemy na:
_____
możliwy też wariant bez Kamiennej Góry (z ul. Legionów w Piłsudskiego w lewo):
Al. Piłsudskiego
233. po lewej: M.O.S.i R.
234. po prawej: Wydział BGiO UG (p. pkt 219)
235. skrzyżowanie z ul. Bema, po prawej Urząd Miejski, dalej (w głębi Bema): Teatr Miejski im. Witolda Gombrowicza
236. po lewej: pomnik (p. pkt 219)
237. skrzyżowanie z ul. Świętojańską
Ulica Świętojańska - najważniejsza, najsłynniejsza, najbardziej reprezentacyjna ulica Gdyni, dł. 1600 m, różnica poziomów między krańcami ok. 20 m; zaczyna się przy figurze św. Jana Nepomucena, wcześniej jako Droga Oksywska; podczas wojny Adolfhitlerstrasse, po wojnie niewiele brakowało by ja zmieniono na aleje Stalina, sukcesywna przebudowa na "półdeptak" - ograniczony ruch drogowy)
238. skrzyżowanie z ul. Władysława IV, na wprost - wiadukt kolejowy, za nim: Węzeł Franciszki Cegielskiej (p. pkt 288)
ul. Władysława IV
239. po prawej: restauracja Róża Wiatrów, dalej wielka kamienica w której Towarzystwo Przyjaciół Gdyni
240. po lewej: szkoły, liceum, przedszkole, sportowa szkoła podstawowa, dalej duży blok typu "szafa", za nim skrzyżowanie z ul. Żwirki i Wigury
241. po lewej w głębi Żwirki i Wigury: gdyńskie pogotowie ratunkowe
242. kolejne skrzyżowanie - z ul. Obrońców Wybrzeża, w jej perspektywie (w prawo, w stronę Kamiennej Góry): pomnik Gdyńskich Harcerzy (p. pkt 224)
243. po lewej: kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (konsekrowany w roku milenijnym 1966r., trzeci w tym miejscu, wieża dzwonna 60 m, na ścianie kościół tablica pamięci księży i zakonników gdyńskich zamordowanych przez Niemców podczas okupacji; wewnątrz m.in. kaplica Stoczniowców i Portowców z flagą którą były okryte zwłoki "Janka Wiśniewskiego" i duża mozaika wykonana z muszli podarowanych przez marynarzy i rybaków)
244. kolejne skrzyżowanie - z ul. Armii Krajowej, po prawej: targowisko "Batory" i dom handlowy "Batory" (realizacja z lat 90-tych, nawiązuje do gdyńskiego stylu architektury, budynek ma nawiązywać do sylwetki okrętu, przed wejściem - kotwice)
245. skrzyżowanie z ul. 10-tego Lutego
ul. 10-tego Lutego
(data zaślubin Polski z morzem 1920r. i nadania Gdynia praw miejskich 1926r.)
246. na rogu po lewej: Poczta Główna, po drugiej stronie Władysława IV - budowa nowego kompleksu biurowo-handlowego, następny za pocztą - d. Bank Gospodarstwa Krajowego z 1927r. ob. NBP,
247. skrzyżowanie z ul. Abrahama (miała to być kiedyś główna ulica Gdyni, straciła znaczenie na rzecz Świętojańskiej)
248. skrzyżowanie z ul. Świętojańską, na rogu po lewej: dom wójta Radtkego (tzw. nieoficjalny ratusz Gdyni),
249. na skwerku po prawej stał niegdyś bliźniaczy do domu wójta pensjonat rybaka Jana Plichty, w którym Stefan Żeromski tworzył "Wiatr od morza"
250. wjeżdżamy na Skwer Kościuszki, po lewej budynki bankowe z 1926r.
koniec wariantu
_____
Molo Południowe (które objeżdżamy dookoła)
251. po lewej na środku skweru - fontanna,
252. po prawej knajpki i lunapark, dalej: pomnik Leonida Teligi i kompleks jachtklubów ("Kotwica", "YKP", "CWM ZHP", "Stal", "Gryf") przy Basenie Żeglarskim im. Mariusza Zaruskiego, dalej Wydział Nawigacji WSM z popiersiem kmdr Porębskiego, dalej basen "Arki", na końcu: Oceanarium (bud. 1971r. 34 akwaria od 500 l do 16000 l; 4 rodzaje wody: oceaniczna ciepła, borealna ze strefy umiarkowanej, słonawa bałtycka, specjalna dla żółwi, raz w roku całkowita wymiana).
253. na końcu mola Panteon Ludzi Morza; pomniki: Józefa Conrada Korzeniowskiego (z tyłu autograf pisarza i tytuły powieści "Tajfun", "Lord Jim", "Smuga Cienia", "Jądro Ciemności") i "Maszty" (kompozycja Wawrzyńca Sampa, wys. 25 m)
254. po północnej stronie mola: Dworzec Żeglugi Przybrzeżnej i d. restauracja "Róża Wiatrów"; cumują tu: "Dar Młodzieży", "Dar Pomorza" (statek-muzeum od 1983r.) i ORP "Błyskawica" (okręt-muzeum od 1976r., przedtem w tej roli ORP "Burza); mijamy Centrum "Gemini" (Silver Screen) i wjeżdżamy w:
ul. Waszyngtona
255. po lewej: na rogu ze skwerem Kościuszki: Dowództwo Marynarki Wojennej (gmach z 1950r. zbud. na palach, przed nim 3 flagi: Polski, MW i NATO).
256. po lewej (następny): Oddział Morski IMGW (gmach z 1930r. przed wojna było to Obserwatorium Morskie Państwowego Instytutu Meteorologicznego) tu zapewne czeka nas przerwa w Centrum "Gemini", z ewentualnym spacerem pod ww. pływające muzea, poczym ruszamy dalej ul. Waszyngtona:
257. wyjeżdżamy z parkingu, skręcamy w prawo, po lewej (tuż za IMGW) gmach dawnego Zarządu Budowy Portu - miejsce zamieszkania pracy Tadeusza Wendy (tablica koło wejścia). Nieco dalej - po prawej, na skraju strzeżonego parkingu: krzyż Wendy. Mijamy po prawej kolejno "Dalmor" stocznię remontową "Radunia", zaś po lewej domki Kolonii Rybackiej; Waszyngtona kończy się bramą do stoczni remontowej "Nauta", my skręcamy w lewo w:
ul. Św. Wojciecha
258. ul. Św. Wojciecha to historyczna granica Gdyni i Oksywia. Kolonia Rybacka i widoczne po lewej i prawej niewielkie domki to relikty Gdyni z jej początków (w takim półwiejskim domku niedaleko placu Kaszubskiego - naprzeciwko szpitala miejskiego - znajduje się super lokal "Cafe Strych"); ul. Św. Wojciecha się kończy, wjeżdżamy na:
ul. Portową (tu kilka wariantów jazdy)
_____
wariant I
skręcamy w lewo, wjeżdżamy na:
pl. Kaszubski
259. przed nami pomnik Antoniego Abrahama, po prawej stronie placu - Szpital Miejski (1939r.), za nim siedziba Sióstr Miłosierdzia Wincentego a Paulo. Z prawej wieża okrągłego kościoła Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, O.O. Redemptorystów (konsekrowanego w 1977r. - wewnątrz świetne witraże, sklepienie kryształowe - rzadkość we współczesnej architekturze!; tablice tragicznych katastrof - "Heweliusz", "Busko Zdrój" "Leros Strengh";i duszpasterstwo Ludzi Morza); po kilkudziesięciu metrach skręcamy w prawo w:
ul Jana z Kolna
260. po prawej na rogu - pierwszy wielopiętrowy dom Gdyni z 1928r.
261. po prawej, w głębi: hotel garnizonowy, za nim widoczny kościół MBNP
262. po lewej: tzw. szafa (czteroklatkowy blok wybudowany na przełomie lat 50/60-tych) za budynkiem:
263. skrzyżowanie z Władysława IV (w lewo) i Tadeusza Wendy (w prawo);
264. na rogu po lewej: konsulat norweski i Dom Rybaka; dalej przy Władysława IV: budynek d. Komitetu Miejskiego PZPR (w marcu 1987r. przed tym gmachem wybuchła bomba, w wyniku tego SB aresztowała w Trójmieście kilkaset osób związanych z opozycją, traktując bombę jako świetny pretekst do represji; bomba najprawdopodobniej była prowokacją SB); dalej po lewej (już za skrzyżowaniem z ul. Wójta Radtkego): siedziba Straży Pożarnej
265. po prawej: hale wystawowe World Trade Center Gdynia
266. po lewej: hala targowa (1937r. konstrukcje metalowe wykonano w Chorzowie, rozbudowana w1991), następna: hala rybna. Dalej Jana z Kolna przechodzi w ulicę Janka Wiśniewskiego (widać w jej perspektywie wiadukt i kładkę nad przystankiem SKM Gdynia-Stocznia - p. pkt 289), my skręcamy w lewo na:
Plac Konstytucji i ul. Dworcową
267. po prawej gmach Urzędu Przewozu Poczty Gdynia 2, plac manewrowy dworca PKS Gdynia, dworzec PKP Gdynia Główna Osobowa, dworzec SKM (linia kolejowa 1870r., pierwszy przystanek - parterowy budynek, w 1926r. nowy dworzec, zniszczony w 1945r., obecny oddano do użytku w 1951r., projekt Wacława Tomaszewskiego; w miejscu dworca SKM były kiedyś korty tenisowe);
268. po lewej gmach gdyńskiego sądu rejonowego, za nim odchodzi ul. Wójta Radtkego, następnie pawilony i knajpki, kolejna ulica: Starowiejska (jedna z najstarszych ulic Gdyni, niegdyś trakt łączący osadę gdyńską z gościńcem gdańskim i Kartuzami, nazywana Pańskimi Drogami; zachowało się nieco historycznej zabudowy, w domku Abrahama - Muzeum Miasta Gdyni), zjeżdżamy w:
ul. Podjazd
(koniec wariantu I)
_____
wariant II
ul. Portową jedziemy kilkadziesiąt metrów w prawo, by skręcić w lewo w:
ul. Tadeusza Wendy
269. po lewej: kościół redemptorystów (p. pkt 259)
270. po prawej: tereny WTC Gdynia
271. skrzyżowanie z:
ul. Jana z Kolna zakręt w prawo, jedziemy do następnego skrzyżowania z:
ul. 3-go Maja
272. po prawej hala targowa
273. skrzyżowanie z ul. Wójta Radtkego
274. skrzyżowanie z ul. Starowiejską (p. pkt 268)
275. skrzyżowanie z ul. 10-go Lutego, dalej prosto: kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa (p. pkt 261)
ul. 10-go Lutego
276. po prawej, tuż za skrzyżowaniem (nr 24): budynek PLO dawniej ZUS (jeden z najbardziej charakterystycznych budynków Gdyni, z 1936r., klasyczny przykład gdyńskiego modernizmu, styl "okrętowy". Wpisany na listę zabytków w 1971r. w 2002 elegancko odrestaurowany)
277. po prawej: szkoła podstawowa nr 1
ul. Podjazd
(koniec wariantu II)
_____
wariant III
ul. Portową jedziemy kilkadziesiąt metrów w prawo na wiadukt nad torami do portu, czyli:
ul. Tadeusza Wendy
278. po prawej: stocznia "Nauta", dalej terminal ładunków masowych
279. po lewej: Portowa Straż Pożarna
280. na wprost: Urząd Morski (z 1927r.); tu skręcamy w prawo w:
ul. Chrzanowskiego
281. po lewej: bunkier z dwuspadowym dachem, za nim: portowa stacja "Sanepidu", zakręt w prawo w:
ul. Polską
282. przed nami b. duży bunkier (podobny do tego z okolic Poczty Polskiej w Gdańsku) następnie oglądamy Dworzec Pasażerski z1933r. (jego otwarcie zbiegło się z zakończeniem głównych prac przy budowie portu; na froncie 2 tablice poświęcone T. Wendzie i E. Kwiatkowskiemu)
283. po lewej: Kapitanat Portu z 1962r., za nim pirs Pilotów, (doskonały widok na Oksywie port i stocznię Marynarki Wojennej, awanport i port wewnętrzny, 2,5 km falochron i Stocznię Gdynia S.A. Widać wielka suwnicę firmy "Kone", (wys. 106 m, rozpiętość 155 m udźwig ok.950 t; jest ona ustawiona nad dużym suchym dokiem (380 x 70 x 8 m).
284. Na prawo od Dworca - Nabrzeże Duńskie ukończone w1926 jako pierwsze (służy do przeładunku węgla). Na środku placu - pomnik "Ludziom Morza" (wg projektu Wiktora Tołkina wys. 9,6, waga 130t w 1965 powstał z wydobytych z toru wodnego kamieni mających symbolizować marynarzy, portowców , stoczniowców i rybaków)
285. wracamy ul. Polską, przy Nabrzeżu Polskim, (1100 m - najdłuższe w porcie, nad basenem IV (Piłsudskiego);
286. po lewej: wielka chłodnia składowa z lat 1930 -33r.
287. po prawej: elewator zbożowy z 1936r. przy Nabrzeżu Indyjskim
288. pod koniec ul. Polskiej: place składowe , budynek dawnej "Baltony" i Laboratoria "Polcargo"(te 2 budynki są już przy Indyjskiej); skręcamy w prawo w:
ul. Janka Wiśniewskiego
289. na rogu: pomnik poległych stoczniowców w Grudniu'70, (odsłonięty w XII 1980 , zaprojektowany przez Stanisława Gieradę)
z tego miejsca powrót do wariantu podstawowego (ul. Janka Wiśniewskiego przez wiadukt do Placu Konstytucji i ul. Dworcowej - po prawej kładka nad stacją Gdynia Stocznia, miejsce tragedii Grudnia'70), lub:
290. jedziemy prosto, mijamy place składowe portu i tereny przemysłowe, (dalej) po prawej: Schronisko Młodzieżowe, potem wjeżdżamy na:
Estakadę Kwiatkowskiego
(estakada Trasy Kwiatkowskiego zagrała w jednym z filmów "Dekalogu" Kieślowskiego; zaczęto ją budować w początku lat 80-tych, zdążyła przejść generalny remont i chyba w przyszłym roku zostanie w końcu pociągnięta do obwodnicy) estakadą dojeżdżamy do:
ul. Morskiej (w PRLu - ul. Czerwonych Kosynierów)
291. po prawej: "Święte Wzgórze", miejsce gdzie była kapliczka z cudowną figurą Św. Mikołaja. Teraz jest w kościele pod wezwaniem tego świętego na Chyloni. Przed nami dawne niemieckie zakłady zbrojeniowe, widoczne wejście do podziemnego bunkra- dziś baza transportowa.
292. po lewej: kościół Św. Józefa. W zakrystii tego kościoła przechowywana jest piękna gotycka Madonna.
293. po prawej: kompleks dydaktyczny z Zespołem Szkół Handlowych, Zespołem Szkół Mechanicznych im. T. Wendy, i oczywiście Akademią Morską
294. po lewej: McDonald's, stacja benzynowa i kładka nad torami i przystankiem Gdynia Stocznia
295. skrzyżowanie z ul. Warszawską, po prawej u góry: duży budynek Morskiego Instytutu Rybackiego (1991r.; obecnie używany przede wszystkim przez "Wartę", MIR - ledwie dyszy)
wjeżdżamy na Śląską i dalej jak w wariancie podstawowym (niżej)
296. przejazd pod Wiaduktem Pokoju (budynek po prawej za wiaduktem był świadkiem Grudnia'70, tędy szedł pochód niosący ciało Janka Wiśniewskiego, z tego budynku właśnie zdjęto flagę którą przykryto jego zwłoki); spod wiaduktu wjeżdżamy na:
ul. Śląską
297. po lewej: gdyńskie "City" biurowce; (całkiem niezła architektura - pierwszy z nich to "Chipolbrock" dalej jest np. świetna (ale droga ) chińska restauracja "Moon").
298. po prawej, za równoległą ul Warszawską - malownicza dzielnica "Działki Leśne"
Działki Leśne: dzielnica powstała w okresie międzywojennym, na terenach wydzielonych z Lasów Państwowych specjalnym rozporządzeniem prezydenta Mościckiego; zabudowę prowadziło Towarzystwo Budowy Osiedli; przy ul. Tatrzańskiej - kościół, i klasztor, gimnazjum i liceum jezuitów, przy ul. Wolności - II Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza
299. Skrzyżowanie z ul. Warszawską i Witomińską. Ul. Witomińska prowadzi w kierunku Witomina i Cmentarza Witomińskiego
Witomino: dawna wieś na Wysoczyźnie Gdańskiej, posiadłość rycerska, pierwsza wzmianka z 1253r. (w akcie przydzielającym ja do parafii Oksywie); nazwa od imienia Witom (zdrob. Witosław); od 1419r. własn. gdańskich brygidek, po zaborach - skarbu państwa pruskiego; po I wojnie światowej - wł. komandora Konstantego Jacynicza, potem Franciszka Skoraczewskiego; w 1933r. pierwszy drewniany kościół, w 1935r. pierwsza szkoła, w 1945r. spłonął kościół i zabudowania folwarku; obecnie sypialnia Gdyni; na skraju osiedla - dom pogodnej starości "Za falochronem", powstały w 1967r. z inicjatywy Jadwigi Titz-Kosko.
Cmentarz Witomiński: cmentarz komunalny położony u podnóża krawędzi wysoczyzny, częściowo na jej stokach, ok. 60 tys. pochówków, wielu znanych gdynian (Karol O. Borchardt, kpt. Stanisław Kosko, Jadwiga Titz-Kosko, Janusz Meissner, Franciszka Cegielska, wójt Jan Radtke, obrońcy Gdyni, ofiary Grudnia'70)
300. przejeżdżamy na wprost Węzeł Franciszki Cegielskiej (b. prezydent Gdyni, zmarłej 2000r.)
301. po prawej, przy ul Kieleckiej: d. hotel "Bałtyk" ob. siedziba Banku "Nordea" (hotel niegdyś był na dość wysokim poziomie, podupadł po stanie wojennym - przez kilkanaście miesięcy kwaterowało w nim ZOMO trzymane tu do pacyfikacji demonstracji opozycji, po ich wyjeździe hotel przedstawiał obraz nędzy i rozpaczy); dalej: Wyższa Szkoła Administracji i Biznesu (dawna Izba Wełny); na wzgórzu powyżej: mocno zniszczona wieża widokowa (tzw. wieża samobójców).
302. po prawej: centrum handlowe "Geant - Cassino" (za nim budowa hali widowiskowo sportowej - b. ciekawy projekt).
303. przejeżdżamy pod "magistralą węglową", linią kolejową łączącą Gdynię ze Śląskiem przez Kościerzynę (ukończono ją w 1933r., wybudowano dla ominięcia terenu Wolnego Miasta Gdańska); ul. Śląska przechodzi w:
ul. Łużycką
304. przejeżdżamy przez tereny przemysłowe
305. wjeżdżamy na Węzeł Brzeskiego (b. wiceprezydenta Gdyni, zmarłego podczas pracy); w prawo odchodzi ul. Małokacka, gdzie znajduje się G.O.S.I.R. i stadion "Bałtyku" a - schronisko dla zwierząt " Ciapkowo".
306. objeżdżamy rondo i zjeżdżamy w prawo w dół na
ul. Lotników
307. po prawej przez działki płynie rzeczka Kacza (p. pkt 213), panorama na Mały Kack (p. pkt 213)
308. skręcamy w lewo w:
ul. Wielkopolską
309. za wiaduktem pod torami, po lewej: kościół i dworek młynarza, dalej skrzyżowanie z:
Aleja Zwycięstwa
310. przejazd przez Orłowo (p. pkt 212), mijamy po prawej Centrum Handlowe "Klif" (kapitał norweski), po lewej: Kolibki, miejsce po kościele św. Józefa, cmentarz (p. pkt 210)
311. po prawej: Spółdzielnia Inwalidów "Wybrzeże"
312. po prawej: tor motocrossowy w Kolibkach, (niesłusznie zwany "Kamionką"); (1992 Mistrzostwa Świata w klasie 125 c.c., 1994 w kl.250 c.c.; długość 1800m, różnica wysokości 45m; w pobliżu (na stoku) bunkry - węzeł/styk obrony niemieckiej Gdańska i Gdyni. Stamtąd przepiękny widok na Kolibki i Zatokę; ośrodek wypoczynkowy PKP - dawne koszary 18 Brygady Służby Polsce która budowała drugą nitkę szosy i tory kolejki SKM w 1951r.)
313. po lewej: wiadukt pod torami, droga dojazdu to toru crossowego i Bernardowa (malownicza i ustronna dzielnica Gdyni, jeszcze kilkanaście lat temu wioska bez bieżącej wody i energii elektrycznej)
314. potok Swelinia - granica Gdynia - Sopot
315. po lewej: "Miramar" (p. pkt 206 )
316. po prawej: stacja SKM Sopot Kamienny Potok (nowy tunel pod torami i na peron, winda dla wózków i niepełnosprawnych); dojeżdżamy do skrzyżowania z ul. Haffnera, tu zaczyna się:
Aleja Niepodległości
317. po prawej: Gospoda Chłopska "Gburski Môl" (kryta strzechą)
318. wiadukt nad torami (linia kolejowa powstała w roku 1870, łączyła ona Gdańsk ze Szczecinem przez Wejherowo, Słupsk, Koszalin, spowodowała znaczne ożywienie gospodarcze miejscowości przez które przebiegała; linia SKM [druga] na odcinku Gdańsk - Sopot powstała w latach 30-tych, po wojnie przedłużono ją do Chylonii)
319. skrzyżowanie z ul. Malczewskiego, na rogu kaplica Stella Maris (bud. 1928r., otwarta rotunda z czterema prześwitami, kolumny korynckie, na fryzie napis "Ave Maris Stella", kopuła kryta miedzią, cztery anioły, Madonna z Dzieciątkiem, w 1945 uszkodzona, rest. 1948r. - Leon Majer)
320. przy Malczewskiego znajdują się 3 cmentarze: katolicki (tu m.in. Marian Mokwa), komunalny (d. ewangelicki, m.in. Stanisława Fleszarowa-Muskat) i żydowski (zał. 1913r., zamknięty 1939r. formalnie 1948r., monument upamiętniający Żydów, macewy, epitafia hebrajskie, polskie, rosyjskie i niemieckie)
321. skrzyżowanie z ul. Armii Krajowej
ul. Armii Krajowej (d. Armii Czerwonej)
322. po prawej: budynki dawnego browaru i "Sopot-Plastu", dziś firma "Trefl" (największa w Polsce wytwórnia puzzli i gier planszowych, sponsor sopockiej drużyny koszykówki, udziałowiec Radia "Trefl")
323. skrzyżowanie z ul. 23 Marca (data wyzwolenia/zdobycia Sopotu; w głębi osiedle Przylesie w Dolinie Gołębiewskiej, 2,5 tys. mieszkańców, za nim sanatorium "Leśnik", w lesie na wysoczyźnie "Wielka Gwiazda" - miejsce gdzie stała karczma o tej nazwie, ulubione miejsce kuracjuszy - kursował do niej tramwaj konny.)
324. po prawej: Wydział Ekonomiczny i Studium Języków Obcych UG (w okresie zimowym - najlepsza w Trójmieście giełda sprzętu narciarskiego, w weekendy)
325. po lewej: Biblioteka Główna UG (to ostatnie miesiące biblioteki w tym miejscu, buduje się już jej nowy gmach na Przymorzu)
326. po prawej: Straż Pożarna, wieża "do suszenia węży"
327. po lewej na rogu z ul. 1 Maja - akademik i stołówka, poniżej - sopocki Sąd Rejonowy (ul. 1 Maja można dojść do położonego w głębokiej kotlince jeziorka, zwanego Stawem im. Feliksa Nowowiejskiego (potocznie zaś Morskim Okiem),. Na skarpie powyżej jeziorka stoi karczma góralska "Harnaś" - kolejny dowód więzi łączących Zakopane i Sopot;-)
328. za skrzyżowaniem: po lewej: pomnik AK i skwer im. Sanitariuszki "Inki" (Danuty Siedzikówny, łączniczki w V Wileńskiej Brygadzie AK mjr "Łupaszki", rozstrzelanej przez UB w lipcu 1946 r. Pomnik zaprojektowany w kształcie flagi narodowej przechodzącej w sylwetkę orła, który zrywa się do lotu; napis "Bóg-Honor-Ojczyzna" i "Armia Krajowa. 1943-45." charakterystyczna kotwica - symbol Polski Walczącej)
329. po prawej: Wydział Zarządzania UG (dawne Gimnazjum Realne, wzniesione w 1909 r. przez Paula Puchmuellera).
330. rondo z ul. Abrahama i Sikorskiego (ul. Abrahama [w prawo] prowadzi na Osiedle Mickiewicza, gdzie stoi kościół św. Bernarda, konsekrowany w 1991r. wspaniały projekt prof. Andrzeja Kohnke i architekta Janusza Wieczorkiewicza, ponoć najładniejszy powojenny kościół na Pomorzu Gdańskim, ul. Żeromskiego - dojazd pod Łysą Górę - sopockie "małe Zakopane" i cmentarz żołnierzy sowieckich na Wzg. Olimpijskim [646 żołnierzy, pomnik - głaz; do 1945r. "pomnik wojenny" (Kriegerdenkmal) z 1909r., na głazie orzeł symbolizujący "niemiecką straż nad Marchią" zamieniony na pięcioramienną gwiazdę]; ul. Moniuszki - do Opery Leśnej)
Opera Leśna - to drugi, obok mola, symbol Sopotu. Zbudowana została w 1909 r. z inicjatywy Paula Walthera Schaeffera, kapelmistrza teatru w Gdańsku, który odkrył znakomite walory akustyczne leśnej kotliny w dolinie potoku Prątka. W okresie międzywojennym odbywały się tu słynne na całą Europę plenerowe przedstawienia oper Richarda Wagnera. W 1964 r. nad amfiteatrem rozpięto dach i rozbudowano zaplecze sceny. Od tego czasu rokrocznie w sierpniu odbywa się tu Międzynarodowy Festiwal Piosenki, którego nazwa i formuła zmieniały się wielokrotnie.
ul. Sikorskiego [w dół]
331. po lewej centrum handlowe "Elea" (jeszcze niedawno "Billa", zapewne zmiana nazwy i właściciela dla ucieczki przed fiskusem; do pocz. lat 90-tych w tym miejscu było sopockie targowisko
332. skrzyżowanie z Al. Niepodległości
333. przy Alei w lewo [100 m w stronę Gdyni, po przeciwnej stronie ulicy] widoczny budynek o konstrukcji ryglowej: Dwór Hiszpański (najstarsza istniejąca dziś budowla Sopotu, wznosi się tuż przy skrzyżowaniu ul Podjazd i al. Niepodległości (po prawej). Jest to niewielki budynek o konstrukcji ryglowej. Należał on dawniej do zespołu tzw. Dworu I, istniejącego od co najmniej XVI wieku. Była to jedna z najokazalszych sopockich wilegiatur, dzierżawionych przez gdańskich patrycjuszy. Przez pewien czas jego właścicielami byli Uphagenowie. Spalony przez Rosjan w 1734 r., został odbudowany i przebudowany w początkach XIX wieku. Od połowy XIX wieku mieściła się w nim sopocka stacja pocztowa, a następnie szkoła. W XX wieku budynek pełnił rozmaite funkcje, głównie mieszkalne, stopniowo popadając w zaniedbanie. Dopiero w latach 1980-81 został odrestaurowany staraniem sopockich rzemieślników)
334. na wprost, przy ul. Podjazd: kamienice czynszowe (ze względu na swą wielkość nietypowe dla Sopotu; W jednej z nich, w latach 1920-1924, mieszkał Stanisław Przybyszewski, pracujący ówcześnie w biurze Dyrekcji PKP w Gdańsku)
_____
wariant jazdy na wprost, bez AK:
Aleja Niepodległości od skrzyżowania z AK
335. po lewej (nr 819): dworek letniskowo-mieszkalny (wybudowany w 1830 r. Przed I wojną światową siedziba polskiego przedsiębiorstwa "Konsum").
336. po lewej (nr 801): dawna karczma sopocka (czynna na tym miejscu od średniowiecza. Obecny budynek wzniesiony około połowy XVIII w. po spaleniu poprzedniego z 1734 r. przez wojska rosyjskie i saskie. Obok budynku piwnica z XVII lub XVIII w. nad która wznosiła się druga część rozebranej w połowie karczmy) .
337. po lewej: początek ul. Bohaterów Monte Cassino
338. po lewej: Dwór Hiszpański (p. pkt 333)
koniec wariantu
_____
Aleja Niepodległości
(warto o numeracji, która zaczyna się przy budynku "Żaka" i jest jednolita przez Al. Zwycięstwa, Al. Grunwaldzką i Al. Niepodległości - to pamiątka po Wolnym Mieście Gdańsk)
339. po prawej: Hotel "Europa"
340. po lewej: II Liceum Ogólnokształcące (jedna z najstarszych szkół w Sopocie, dawna "Szkoła Książęca" z 1836 r. (ufundowana przez księcia Józefa Hohenzollerna, opata oliwskiego z nominacji króla pruskiego). Obecny wygląd pochodzi z czasów rozbudowy w XIX i XX wieku. Duży gmach szkolny o formach wczesnego renesansu gdańskiego, stojący przy ulicy, pochodzi z 1904 r., dziś mieści się w nim najlepsze LO w Sopocie im. B. Chrobrego (Al. Niepodległości 751).
341. naprzeciwko: cukiernia "Roma", budynek szachulcowy z werandą
342. po prawej komenda policji
343. skrzyżowanie z ul. Boczną: na rogu niski pawilon, za nim [Boczna 2] - drewniany budynek z XIX wieku
344. skrzyżowanie z ul. Kochanowskiego i 3 Maja (3 Maja prowadzi w dół do ul. Grunwaldzkiej, mija po drodze kościół św. Michała, zbud. przez ks. Ambrożego Dykierta, b. kapelana Armii Polskiej na Zachodzie, zwłaszcza lotników, wg bedekera sopockiego - udało mu się naciągnąć na wsparcie budowy samego Bieruta)
345. po prawej, przed pętlą trolejbusową: kilka wieżowców (dwa ostatnie, z jednej strony szare, z pozostałych żółte w czerwone pasy to konstrukcja z lat 60-tych, taka sama jak wieżowca z ul. Wojska Polskiego we Wrzeszczu, który przetrzymał wielki wybuch gazu w roku 1993 - mimo zmiażdżenia trzech dolnych kondygnacji)
346. skrzyżowanie z ul. Reja i Armii Krajowej, pętla trolejbusowa (do lat 60-tych dochodziła tu linia tramwajowa z Oliwy, zlikwidowana przy rozbudowie Grunwaldzkiej i Niepodległości; ul. Reja wyprowadza do Doliny Świemirowskiej, niegdyś konkurencyjnej dla oliwskiej Doliny Radości. Na jej południowym skraju, przy zielonym szlaku - Głaz Esperantystów, na pamiątkę XIX Kongresu Esperanto z 1927r., obok rośnie Dąb Esperantystów - posadzony po raz drugi w 1959r., pierwszy z 1927r. wycięli Niemcy)
347. po obu stronach - budynki biurowe, usługowe, itd. - nic ciekawego, wreszcie...
348. po prawej (nr 618) neorenesansowy pałacyk z 1860r. (rozbudowany w 1933 i 1975r., zachowały się oryginalne elementy wystroju, budynek wzorowany na willach włoskich okresu Renesansu, w 1905 adaptowany na szpital)
349. po prawej: Stawowie (najstarsza miejscowość z których powstał Sopot, wzmianki o niej już w akcie fundacyjnym klasztoru oliwskiego księcia Sambora z 1188r., jako "Stanowe"; po likwidacji opactwa posiadłość wydzierżawił mistrz murarski Miller, bud. willę i gospodę, po nim kupiec i przemysłowiec Heinrich Behrend - neorenesansowy pałacyk wz. na włoskich willach, kamienna kaplica, park, staw - na stawie można spotkać czaple! Po I wojnie oddział rekonwalescencji Szpitala Mariackiego w Gdańsku, po II wojnie - schronisko dla sierot wyzwolonych z obozów, potem oddział szpitala miejskiego, obecnie szpital gruźlicy i chorób płucnych)
350. skrzyżowanie z ul. Czyżewskiego, po lewej stacja benzynowa, dealer Skody, karczma chłopska, granica Sopot-Gdańsk
ul. Czyżewskiego (d. Ludolfinerweg)
351. po prawej: nadal Stawowie
352. już w Oliwie
353. po prawej: zespół szkół handlowych im Władysława Szafera, paleobotanika i działacza ochrony przyrody
354. po lewej: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu (Alma Mater wielu znanych sportowców, np. złotych florecistek; obok ostatniej sali gimnastycznej - ścianka wspinaczkowa im. Janusza Bartosa, wybudowana społecznie przez gdańskich alpinistów; Janusz Bartos - gdański alpinista, budowniczy ścianki, zmarł na serce w Alpach 3 lata temu)
355. po prawej: majątek Ludolfina (fragment posiadłości Stawowie, wydzielony w XIXw. ob. Biblioteka Główna AWFiS, klub "Melmak"?)
356. po lewej: Bank Przemysłowo-Handlowy, za nim budynek TV kablowej UPC, dalej siedziba TVP - regionalnej "trójki" (jedyna telewizja na świecie, która w związku z zamachami na WTC w Nowym Jorku... wyłączyła swój sygnał na kilka godzin - sekretarka otworzyła kopertę z mąką, dyrektor Marek Formela wpadł w panikę i zarządził ewakuację, po tym incydencie w Polsce nastała plaga kopert z pseudowąglikiem - dyrektor stracił pracę, teraz jest szefem "Głosu Wybrzeża" ;-))
357. po prawej: dawna ochronka Gdańskiej Macierzy Szkolnej
358. po lewej: cmentarz parafialny (z początku XIX w., wcześniej cmentarz był przy kościele św. Jakuba; spoczywają tu: mieszkańcy Oliwy, wielu Polaków, działacze Polonii gdańskiej, kolejarz z Szymankowa (zabity 1 września'39); Franciszek Mamuszka - pochodził spod Tarnowa, przed wojną nauczyciel, instruktor "Strzelca", podczas wojny konspiracyjne nauczanie, po wojnie nauczyciel, krajoznawca, autor ok. 100 książek, przewodnik, działacz PTTK, kustosz działu naukowo-oświatowego w Muzeum Narodowym (wtedy Pomorskim), zm. w 1995r. patron koła przewodników przy oddziale gdańskim PTTK)
359. skrzyżowanie z ul. Opacką, widoczny park oliwski (p. pkt 370)
360. skrzyżowanie z ul. Cystersów
361. po prawej: szkoła podstawowa (neogotyk), dalej dom zakonny Sióstr Elżbietanek
362. po prawej: Wzgórze Pachołek (Karlsberg, na cześć ostatniego opata oliwskiego Karla von Hohenzollerna, na szczycie była murowana wieża widokowa - wysadzona przez Niemców 1945r., na wzgórzu obok pomnik królowej Luizy, ob. Bitwy pod Oliwą)
363. po lewej: kościół św. Jakuba (bud. ok. 1300r., parafialny dla Oliwy, przebudowany po wojnie, dwunawowy, była trzecia nawa - są relikty, łęki i fryzy; spalony przez gdańszczan 1577r., na chorągiewkach na wieży inicjały opatów Konarskiego i Dąbrowskiego, wewnątrz rokoko:, ambona, konfesjonał, ołtarz - II poł. XVIIIw., strop płaski, 6 płyt nagrobnych, wokół był cmentarz na którym spoczywali m.in. rycerze pomorscy polegli podczas "rzezi gdańskiej" 1308r.)
ul. Cystersów (Klosterstrasse)
364. katedra oliwska
365. po prawej: przedszkole (neogotyk)
366. po prawej: Dom Bramny (Wielka Brama, od 1709r. Dom Zarazy, najstarszy budynek mieszkalny w Oliwie, XIVw., biuro wójta, na piętrze kaplica św. Bernarda, podczas zarazy miejsce posługi dla wiernych parafii - św. Jakub był zamknięty, proboszcz zmarł, w kaplicy po kolei umarło 9 cystersów; od 1804 biuro i dom sołtysa, 1836 - areszt, do 1910, potem mieszkania. 2 zegary słoneczne - nad bramą i na ścianie płd-wschodniej)
367. skrzyżowanie ze Starym Rynkiem Oliwskim
368. naprzeciwko, na rogu: restauracja meksykańska "El Paso"(uwaga niebezpieczne schody, mogą zrzucić ;-)))
ul. Stary Rynek Oliwski (d. Am Markt)
369. niegdyś w tym miejscu - targowisko oliwskie, przeniesione na plac przy Polankach i Obrońców Westerplatte, końcowy przystanek dawnej linii tramwajowej do Jelitkowa z pocz. XXw., zajezdnia znajdowała się na rogu Grunwaldzkiej i Pomorskiej, budynek stoi do dziś)
370. po lewej park oliwski im. Adama Mickiewicza (zał. XVw., kształt i oprawa roślinna cz. "francuskiej" XVIII/XIXw. inicj. op. Jacka Rybińskiego, wyk. Kazimierz Dębiński z Kocka - ogrodnik, architekt; wzory Andre Le Notre'a, ogrodnika Ludwika XIV - Wersal; dwuosiowość, proste alej, sztuczna dolinka - paradyz, grota szeptów, alpinarium, ogród botaniczny, oranżeria, 3 stawy; część "angielska" - berliński ogrodnik Salzmann, sprowadzony przez op. K.Hohenzollerna, dwa pagórki, staw, wodospad, egzotyczne i pomników drzewa - modrzewie, kasztanowce, chmielograby, jarząb szwedzki, tulipanowce, daglezje, miłorząby, ekspozycja rzeźby.
371. skrzyżowanie z ul. Polanki
372. na rogu - księgarnia (bardzo dobra, niezłe ceny, duży wybór)
ul. Polanki (d. Pelonkerstrasse)
Polanki biegną u podnóża krawędzi Wysoczyzny Gdańskiej, poprzecinanej niewielkimi dolinkami - te dolinki wykorzystano na rezydencje gdańskich patrycjuszy, słynne Dwory. Było ich osiem zachowało się sześć. Numeracja na ulicy jest przedwojenna, po lewej numery 1-90, po prawej od 140-91
373. po prawej (nr134, 133, 132): 3 niskie domy z cegły, XIXw.?
374. skrzyżowanie z ul. Bohaterów Westerplatte i Alfa Liczmańskiego (komendanta Gdańskiej Chorągwi Harcerzy w Wolnym Mieście, zamord. w Stutthofie)
375. po lewej: nowy budynek firmy "Futura leasing"
376. po prawej (nr 131): aktualna siedziba O.O. Cystersów, biuro parafii (dawna gmina ewangelicka, bud. 1934r.); w głębi kościół MB Królowej Korony Polskiej (neogotyk, konsekrowany 1920r.)
377. po prawej (nr 130): V LO im. Żeromskiego (na ścianie północnej medalion z alegoryczną płaskorzeźbą historii)
378. skrzyżowanie z ul. Żeromskiego
379. po lewej (nr 11): I Społeczna Szkoła Podstawowa STO (Społecznego Towarzystwa Oświatowego)
380. po prawej (nr 125): altana ogrodowa Dworu I, w głębi Dwór I "Montbrillant" (pocz. 1647r. - kupiec Simon Schlep, od końca XVIIIw. - burmistrz Weickamnn; klasycystyczny pałacyk, park, aleje, stawy, oficyna, fontanna, dziś gospodarzą tam Lasy Państwowe)
381. po lewej (nr 19): piękna willa, siedziba firmy "Futura leasing", (4 lata temu nagroda w krajowym konkursie na najlepsza rewaloryzację zabytku)
382. po prawej (nr 124): Instytut Pamięci Narodowej, budynek Urzędu Miar, budynek Liceum Programów Indywidualnych (OLPI), w głębi - Dwór II "Quellbrunn" (Krynica") (pałac, ogród, fontanna, dziś Centrum Ekumeniczne Sióstr Brygidek, w 1999r. odwiedził je Jan Paweł II)
383. po prawej, gdzie las dochodzi do ulicy, w głębi: muszla parkowa Dworu III
384. po prawej (nr 122): Dwór III (wł. Schopenhauerów, Artur mieszkał tu jako dziecię przez 5 lat, pałac, ogród, staw, obecnie Schronisko dla Nieletnich - poprawczak)
385. po prawej (nr 121-119): Dom Pomocy Społecznej i Szpital Dziecięcy, pomiędzy nimi zabytkowa aleja lipowa, wiodąca do Dworu IV (posiadłość Jana Morgenrotha, pałac, alejki, park, 4 stawy, ob. sanatorium przeciwgruźlicze dla dzieci)
386. po lewej (nr 50): Zarząd Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego (ładny nowy dom, mylony często z domem Lecha Wałęsy)
387. po lewej (nr 55), za wysokim płotem: dom b. prezydenta RP Lecha Wałęsy
388. po lewej: campus UG (4 akademiki, hotel asystencki, "Biały Domek" - siedziba British Council, kluby studenckie "Magnes" i "Iks" [d."Wysepka])
389. po prawej (nr 117): szpital Marynarki Wojennej, na jego terenie - Dwór V "Jutrzenka", "Anielski Dwór" (wł. Soermannów, 2 dworki, późnobarokowy i rokokowy, kolumnada, park)
390. po lewej (nr 73a): willa, na ścianie zegar słoneczny (jeden z 8 w Gdańsku, pozostałe: 2 na Domu Zarazy, na Partyzantów 34, na Ratuszu Głównego Miasta, na Żurawiu, na Bazylice Mariackiej i najnowszy przy Wielkim Młynie)
391. skrzyżowanie z ul. Abrahama, w prawo za osiedlem: Dwór VI (już w Dolinie Samborowo, w pałacyku mieszkał w 1807r. Napoleon, zachowane dwa budynki, nr 27 i 34)
392. dalej Polankami: Dwór VII, nieistniejący - na jego miejscu ulica Dwór VII i osiedle Dwór VII (Osiedle Młodych, im. Janka Krasickiego, szpiega NKWD, do tej pory na osiedlu pomnik); Dwór VIII - zachował się budynek gospody
ul. Abrahama
393. na rogu: meczet gminy muzułmańskiej
Meczet nosi imię poety i filozofa, twórcy panislamizmu - Dżamala ad-Dina Alafganiego. Kamień węgielny położony został w 1984 r.; oddanie do użytku - 1. VI. 1990 r. Gmina muzułmańska w Gdańsku liczy ok. 200 rodzin tatarsko-polskich, tatarsko-arabskich (przeciętnie 5-osobowych). Utrzymuje się stała liczba osób. Gmina Gdańsk jest głównie tatarska. Ludzie ci to głównie repatrianci ze wschodu z terenów Wileńszczyzny (Grodno, Lachowicze, Wilno). Wszyscy spotykają się tylko na główne święta. W Trójmieście jest ok. 20 osób młodych (14-28 lat). Gmina obejmuje północną Polskę (m.in. Elbląg, Olsztyn etc.).
W Polsce jest 6 gmin, ale tylko 4 meczety - 2 na wschodzie (Bohoniki i Kruszyniany na białostocczyźnie) oraz w Gdańsku i Warszawie. Dwie gminy bez meczetu - Gorzów Wielkopolski i Białystok. Kiedyś istniała jeszcze gmina w Trzciance obejmująca woj. pilskie i poznańskie (teraz 24 osoby; liczba zmniejszyła się przez migracje). Nieoficjalna gmina istnieje we Wrocławiu. Liczbę muzułmanów w Polsce szacuje się od 17-20 tys.
Wystrój wnętrza - kafle z wersetami z Koranu ufundowane przez biznesmena z Turcji. (mohir - werset z Koranu). Dwie części - górna (Babiniec - dla kobiet) i dolna z mumbir'em - "amboną", z niego są wygłaszane nauki. Modlitwy prowadzi immam mułła. Tatarzy nie znają arabskiego, odmawiają modlitwy z fonetycznych zapisów.
W meczecie wszyscy się zbierają na modlitwy w piątki (głównie Arabowie) lub w niedziele (głównie Tatarzy) i w święta. Obchodzone święta - święta sunnickie (Tatarzy to sunnici) - ramadan, ramadan bay ran, kuban bay ran (święto ofiarowania) oraz jedno święto szyickie - ashura bay ran (w to święto kobiety robią "kompot" z sezonowych owoców i ryżu (?) z nieparzystej liczby składników (woda, cukier - to też składnik), minimum 7. Obchodzi się również dzień narodzin i śmierci proroka i nowy rok (liczony od ucieczki Mahometa z Mekki do Medyny).
Modlitwa 5 razy dziennie - o brzasku, przed wschodem słońca (2:30-5:50); gdy słońce jest w zenicie do późnego popołudnia; po południu, przed wieczorem; wieczorem, przed zachodem słońca; po zachodzie. Modlitwa - sunna jest zalecana przez proroka, fard jest zalecana przez Boga; przed i po (1+2=3). Obowiązek modlitwy istnieje od 10 roku życia. Musi istnieć chęć wykonania modlitwy, "w głowie" można składać intencje, prośby.
Rok islamski trwa 354-355 dni. Związany z fazami księżyca. Ostatnio początek roku "wypadł" na 4 marca. Na przywitanie nowego roku są przewidziane specjalne modlitwy. 13 maja muzułmanie obchodzili dzień narodzin proroka. Na 25 października przypada dzień przed ramadanem - od 26 X do 26 XI - trwa ramadan.
394. skrzyżowanie z ul. Wita Stwosza, w lewo Uniwersytet Gdański (Wydziały Matematyczno-Fizyczny, Filologiczno-Historyczny, Prawa i Administracji, Biblioteka Główna w budowie, rektorat, McDonald's ;-), UG powstał w 1971r. z połączenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej i Wyższej Szkoły Ekonomicznej, to jedna z najdłuższych szkół w świecie, ciągnie się od Wyspy Sobieszewskiej (stacja ornitologiczna w Górkach Wschodnich, poprzez wydziały rozrzucone w Gdańsku, Wrzeszczu, Oliwie, Przymorzu, Jelitkowie, Sopocie i Gdynia, aż po Hel (stacja morska, fokarium)
395. -w prawo: przyczółki zburzonego wiaduktu linii kolejowej Wrzeszcz-Kokoszki (linia funkcjonowała do 1945r., przed nadejściem Rosjan Niemcy wprowadzili na wiadukty tej linii nad Grunwaldzką, Wita Stwosza, Polankami i Słowackiego lokomotywy i ciężkie wagony, po czym wysadzili, tworząc zapory przeciwczołgowe; po wojnie linia rozebrana przez Rosjan, jej tory i urządzenia zapewne nadal funkcjonują gdzieś pod Smoleńskiem)
396. w prawo dalej: zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz, dalej: budynek powstały w miejscu wieżowca - ofiary wybuchu gazu w Wielkanoc 1995r.
397. skrzyżowanie z Aleją Grunwaldzką
Aleja Grunwaldzka (Danzigerstrasse)
398. po prawej i lewej: przyczółki zburzonego wiaduktu linii Wrzeszcz- Kokoszki (p. pkt 395)
399. po prawej: schronisko młodzieżowe
400. po prawej: Technikum Mechaniczne
401. skrzyżowanie z ul. Wojska Polskiego, tramwaj
402. za skrzyżowaniem po lewej: Klub Studentów Wybrzeża "Żak" (nowa siedziba w przebudowanej starej zajezdni tramwajowej, po przenosinach z pałacu Ligi Narodów)
403. za skrzyżowaniem po prawej: skwer - Plac Marszałka J.Piłsudskiego - kamień i tablica
404. skrzyżowanie z ul. Szymanowskiego, na rogu nowoczesny biurowiec, w głębi zbór zielonoświątkowców (jeszcze kilka lat temu kino "Znicz", przed wojną zbór ewangelicki)
405. za biurowcem: kompleks koszar regimentu huzarów pruskich (tzw. "huzarów śmierci", również regiment cesarski - nominalnym dowódcą był następca tronu książę Fryderyk Wilhelm; w okresie Wolnego Miasta - koszary Schutzpolizei ["zdobywców" Westerplatte]; po wojnie część koszar przy Grunwaldzkiej wyburzono, budując kompleks bloków dla rodzin wojskowych, w latach PRL-u stacjonowała tu Pomorska Dywizja Obrony Wybrzeża - "niebieskie berety" - piechota morska przeznaczona przez Układ Warszawski do "wyzwalania" Kopenhagi ;-)
406. skrzyżowanie z ul. Słowackiego, (przed skrzyżowaniem - luka w ciągu kamienic, miejsce po rozebranych domach, zniszczonych przez powódź; w lipcu 2001r., nad Gdańskiem przeszła wówczas nawałnica, wody spłynęły z górnych tarasów miasta zalewając dolne jego partie, kanał Raduni przerwał wał i zalał Orunię, zalało Dworzec Główny, Wrzeszcz został zatopiony przez Strzyżę płynącą pod skrzyżowaniem w podziemnym kanale, to skrzyżowanie zostało zatopione, podobnie rejon dworca kolejowego Wrzeszcz, były 3 ofiary śmiertelne; poziom wody wyznacza pamiątkowa tablica - znak powodzi)
407. za skrzyżowaniem po lewej: budynki dawnej fabryki czekolady ZPC "Bałtyk"
408. po prawej za skrzyżowaniem (nr146), narożna kamienica naprzeciwko banku na wysepce: znak powodzi
409. po prawej, na wysokości dworca: park (?)
410. po lewej, przed galerią centrum: restauracja "Cristal" właściciel Ryszard Kokoszka, przyjaciel domu Wałęsy, dostarcza menu na imprezy prezydenckie ;-)
411. po prawej: poczta, bud. z roku 1909
412. po prawej: wieżowiec "Olimp" (nazwa od kawiarni na ostatnim piętrze, zwany też "dolarowcem" - zbud. w latach 70-tych, mieszkania w nim można było nabyć za dewizy i tzw. "bony Pekao"; za nim, przy ul. Partyzantów - McDonald's i centrum handlowe ulokowane w hangarach dawnej zajezdni tramwajowej
413. skrzyżowanie z ul. Partyzantów i Dmowskiego
414. po prawej: centrum handlowego "Manhattan" (bud. w miejscu targowiska i restauracji "Pod Kominkiem"; cały ten teren będzie przebudowany, mają powstać tunele pod Grunwaldzką i tunel wyprowadzający ul. Partyzantów na Jaśkową Dolinę)
415. skrzyżowanie z Jaśkową Doliną i ul. Konopnickiej (Jaśkowa Dolina, malownicza ulica prowadząca w stronę Migowa, zabudowa willowa, pałacyki, kiedyś ulubione tereny rekreacyjne gdańszczan, Teatr Leśny, Gaj i altana Gutenberga)
416. po prawej, na rogu: secesyjna studzienka z 1909r.
417. skrzyżowanie z ul. Sobótki (na jej końcu na wzgórzu znajduje się d. kawiarnia "Wzgórze Zinglera" ("Zinfglershohe"), po wojnie siedziba TV Gdańsk, w Grudniu'70 pod tym gmachem gwałtowne starcia wojska z demonstrantami usiłującymi przejąć stację, były ofiary śmiertelne)
418. skrzyżowanie z ul Miszewskiego i Do Studzienki (w domu przy ul. Do Studzienki nr 3 od 1935r. miała swoją tajną siedzibę gdańska placówka wojskowego wywiadu niemieckiego - Abwehrstelle Danzig. Na parterze były biura, na piętrze gabinet kierownika placówki, kapitana Siegfrieda Cartellieri [pierwowzór leutnanta Voratzka z "Pogranicza w ogniu"], po nim kpt. Hoffmann; wcześniej placówka znajdowała się w siedzibie Prezydium Policji przy Nowych Ogrodach)
419. za skrzyżowaniem po lewej: Bank Millenium, za nim niewielki park przez który przepływa Potok Królewski (nazwa od Doliny Królewskiej, w której znajduje się dwór Zachariasza Zappio, miejsce wizyt królów Jana III Sobieskiego i Augusta II)
420. po prawej: siedziba Radia Gdańsk (stary i nowy budynek)
421. po prawej: Teatr "Miniatura" (niegdyś był to lokal "Cafe Stoeckmann")
422. po lewej, skrzyżowanie z ul. Uphagena, na rogu: willa Patschkego (przez wiele lat siedziba Radia Gdańsk, od kilku lat remontowana, wewnątrz majoliki z Cesarskiej Cegielni w Kadynach, marmurowe schody i podłogi, sztukaterie, żyrandole, kominek w przedsionku)
423. Al. Grunwaldzka przechodzi w Al. Zwycięstwa (Wielką Aleję)
Aleja Zwycięstwa (d. Wielka Aleja, Adolfhitlerstrasse)
Wielka Aleja powstała z inicjatywy burmistrza Daniela Gralatha, w rok po jego śmierci, w 1768. Sprowadzono z Holandii 1416 lipowych sadzonek, posadzono je w czterech rzędach wzdłuż całej alei; długość alei 2100 m, szerokość 30 m; w 1872 linia tramwaju konnego, od 1895 - zelektryfikowana.
424. po lewej: dworek w miejscu d. pałacu Uphagena "Montbrillant", do niedawna Pałac Ślubów
425. po lewej, następny: willa - konsulat chiński (w tym miejscu raz na jakiś czas odbywają się demonstracje organizacji Wolny Tybet;-)
426. po prawej: budynki za rozjazdem z Traktem Konnym: d. kawiarnia "Hochschulle" (ulubiony lokal studentów politechniki w latach 1920-30); w głębi: osiedle fundacji Abbego "Własna Strzecha" (tanie domki dla robotników, na jego terenie m.in. budynek loży masońskiej "Ku Zwycięskiemu Światłu")
427. po lewej: "Conradinum" (szkoła realna przeniesiona w 1900r. z podgdańskiego Jankowa, od 1801 fundacja słynnego filantropa szambelana królewskiego Karola Fryderyka Conradiego - jego płyta nagrobna w podłodze prawej części Bazyliki Mariackiej, po wojnie technikum budowy okrętów, liceum)
428. po lewej: willa, konsulat Niemiec
429. po prawej: skrzyżowanie z ul. Narutowicza, w oddali - Politechnika Gdańska (PG jako Wyższą Szkołę Techniczną otwarto 6.X.1904r. w obecności cesarza Wilhelma II, na uczelni kształciło się wielu Polaków)
430. skrzyżowanie z ul. Hallera, po lewej przed skrzyżowaniem: siedziba Naczelnego Sądu Administracyjnego
431. po prawej: od ul. Narutowicza wzdłuż alei ciągnie się park, dawny cmentarz (jeden z kilku cmentarzy przy alei, po wojnie cmentarze likwidowano, aż do lat 70-tych, ocalała jedna płyta nagrobna - honorowego obywatela miasta - z 1897r. - Richarda Damnego, handlowca, twórcy spółki akcyjnej do budowy linii kolejowej Malbork - Mława)
432. za skrzyżowaniem po lewej: Opera Bałtycka (jeszcze kilka lat temu: Państwowa Opera i Filharmonia Bałtycka, wybudowana w latach 20-tych XXw. na miejscu placu ćwiczeń wojskowych hala sportowo-widowiskowa; 1946 r. proces A Foerstera; budynek do dzisiejszego wyglądu został doprowadzony pod koniec lat 70-tych)
433. za operą: Multikino
434. po lewej za kinem, w głębi: Akademicki Ośrodek Sportu PG, (basen, sala gimnastyczna, boisko; w parku przy płocie od strony Gdańska - wspomniana płyta grobowa Damnego)
435. skrzyżowanie z ul. Traugutta i Smoluchowskiego
436. po lewej, za skrzyżowaniem: głaz ku pamięci twórcy Wielkiej Alei, burmistrza Daniela Gralatha (po wojnie przerobiony na pomnik Alfa Liczmańskiego i polskich harcerzy w WMG, obecnie znów Gralatha)
437. skrzyżowanie z ul. Skłodowskiej-Curie - po lewej: czołg por. Miazgi
438. po prawej: gmach dawnej farmacji Akademii Medycznej (tablica z cytatem z "Medalionów" M. Dąbrowskiej; w tym budynku miał produkować mydło z ludzi prof. dr Spanner)
439. w głębi: Akademia Medyczna w Gdańsku (z początku poliklinika, bud. w latach 1907-1911, 29 budynków, od 1935r. Akademia Praktycznej Medycyny, od 1940r. Akademia Medyczna; w budynku dzisiejszego rektoratu AMG - na rogu Curie-Skłodowskiej i Hoene-Wrońskiego - pierwsza siedziba Komisariatu Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku, przeniesionego potem na Nowe Ogrody 27)
440. następne budynki za farmacją: dawny lokal "Kawiarnia w połowie Alei" Waltera Goetza ("Caffe Halbe Allee")
441. po lewej: nadal park pocmentarny
442. po prawej: Plac Zebrań Ludowych (przed wojną miejsce mityngów NSDAP, taki mityng świetnie opisany w "Blaszanym Bębenku"; taki też parteitag został zbombardowany tu w nocy 7/8 września 1939 przez wodnosamolot R-XIII z Morskiego Dywizjonu Lotniczego z Pucka, startującego z Juraty)
443. wiadukt Błędnik
444. Dworzec Główny
koniec trasy naszego przewodnika
_____
A po opuszczeniu autobusu będziemy egzaminatorzy zaproszą na pieszą wycieczkę by spytac o np.:
Bramę Wyżynną
Złotą Bramę
ul. Długą
Ratusz Starego Miasta
Ratusz Głównego Miasta
Dwór Artusa
Długi Targ
Zielona Bramę
widok na Wyspę Spichrzów, Ołowiankę i Zamczysko, dawny port, Hanzę, cała historię Gdańska...
Długie Pobrzeże
Bramę Chlebnicką
Bramę Mariacką i baby pruskie
Żuraw i CMM
ul. Mariacką
Bazylikę Mariacką
Pocztę Polską
i wiele innych ciekawych miejsc i zabytków ;-)))
_____
Instrukcja obsługi:
- wydrukować;
- stosować z planem Trójmiasta;
- w miarę możności przejechać wcześniej całą trasę, odszukać opisane obiekty (mamrocząc pod nosem ich opis;-);
- podczas walki z mikrofonem nie mówić wszystkiego co tu napisano, tylko to co akurat pasuje do terenu;
- warto opowiadać chwilę dłużej o czymś ciekawym, by skutecznie załatać luki, w których mamy tylko obiekty typu "szkoła podstawowa nr...";
- jeśli wnikliwy czytelnik zna jakieś ciekawostki nie ujęte w tym opracowaniu, bądź znalazł jakieś nieścisłości - autorzy proszą o uwagi;
- rozpowszechniać tylko między zainteresowanymi (tajne/poufne ;-)).
***
przewodniczek opracowany przez Spółdzielnię Pracy "Duszek" (sp. z b.o.o.)
Gdańsk-Sopot-Gdynia 2003
Copyright by Magda Gburczyk (Sopot), Krzysztof Nowak (Gdańsk, Sopot, Gdynia) & Wojciech Chomka (Gdynia)
redakcja: KN
Spółdzielnia Pracy "Duszek" (sp. z b.o.o.) życzy powodzenia!
©Krzysztof Nowak
Gdańsk 2003
Strona powstała przy pomocy programu Pajączek