e-WANOGA

Spacer po Wrzeszczu (czwartek 26.VI.2003.

I. Historia

Vriezst, Vriest - osada z XII - XIII w, nazwa pochodzi od słowa "wrzos"
Przybywający tu coraz liczniej w XIII - XIV w. Niemcy przemianowali osadę na Langfur.

1247 r. - Świetopełk II nadaje osadę i Strzyżę cystersom
od 1412 r. - właścicielem jest Gerd von der Beke - stronnik krzyżacki
od 1483 r. - burmistrz Filip Bischoff i jego rodzina, potem kolejni mieszczanie i kupcy gdańscy m.in. ród kupiecki Giese
(1577-1640) Jerzy Giese jest na obrazie z 1532 "Portret kupca gdańskiego" Hansa Holbiego Młodszego
XVII w. - powstają podmiejskie rezydencje dworskie Uphagenów, Zappiów, Steffensów, Wejherów, Rottenburgów, Koehne- Jeskich.
1772 r. - I rozbiór Polski i koniec świetności, powstaje pruski posterunek celny pośrodku Wielkiej Alei.
1776 r. - Fryderyk II wykupuje Wrzeszcz od generałowej von Golz (spokrewniona z Wejherami)
1807 r. - przyłączenie do Gdańska
poł. XIX w. - rozpoczyna się uprzemysłowienie - browar - rozbudowa 1873 r. (istniał od II poł. XVII w.)
- 1870 r. Linia kolejowa Gdańsk - Słupsk - Koszalin - koszary ul. Słowackiego, (3 obrazy Wojciecha Kossaka na zamówienie cesarza Wilhelma II)
- koniec XIX w. - fundacja Abegga - osiedle kolejarzy (ul. Ceglana, Syrokomli) - cegielnia, ul. Śniadeckich (ślady średniowiecznej cegielni) - fabryka wagonów kolejowych w rejonie Młynisk
1904 r. - Politechnika (neorenesans)
1908 r. - Katolickie Seminarium Nauczycielskie ul. Sobieskiego - renesans plus barok, bogata kamieniarka, piaskowiec ze Śląska, (1946 r. Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1970 r. Uniwersytet gdański Wydział Chemii)
1908 r. - klinika położnicza ul. Kliniczna (Bocianówka)
1911 r. - zespół szpitalny - Akademia Medyczna
1913 r. - połączenia Gdańska z Kartuzami przez Wrzeszcz, Brętowo, Kokoszki.
1927 r. - 50 tys. mieszkańców, 3 tys. Polaków,

W okresie Wolnego Miasta Gdańska działały:
- Towarzystwo Ludowe Gwiazda
- Towarzystwo Młodzieży Polskiej
- Zjednoczenie Zawodowe Polskie
- Filie Gminy Polskiej Związku Polaków
- Polski sport club Gedania (1926 - stadion)

II. Trasa

1. Dworzec

1870 r. Linia kolejowa Gdańsk - Słupsk - Koszalin (przez środek majątku Kuźniczki), trakt kolejowy na poziomie ulicy, linia omnibusu konnego Gdańsk - Sopot
1873 r. Tramwaj konny
1900 r. Torowisko na nasypie

Pod koniec XIX w. Osiedle kolejarzy tzw. fundacja Abegga. Ojciec Henryk, przedsiębiorca gdański tworzy fundację, jego syn Jerzy Fryderyk buduje kilka takich kolonii,

2. Park na Kuźniczkach

Założony przez Schmidta; zaniedbany; na bramie resztki napisu "Kleinhammerpark"; w latach 30-40 obok parku znajdował się nazistowski lokal związkowy (Matzerath - Blaszany Bębenek); park szczycił się dużą ilością rzeźb ogrodowych m.in. posagów bóstw antycznych wykonanych przez Daniela Eggerta (ten od przedproża Ratusza Głównego Miasta)

3. Posiadłość Kuźniczki

Należała po części do Cystersów i do zamożnych Gdańszczan; XV w. Rajca Filip Bischoff; XVII w. Giese, Wejherzy, Schumanowie; zakładali tartaki, kuźnie wodne, folusz, browar; gościli tu Gotfryd Lenginich - historyk, Daniel Chodowiecki;

4. Dworek z 1767 r.

Właściciel - gdański ławnik Michał Schmidt; kres świetności - I i II rozbiór, potem wojny napoleońskie, na koniec linia kolejowa przez środek posiadłości; 1820 r. - remont, cechy klasycystyczne;

5. Staw browarny

Zasilany przez Strzyżę (wpada do Martwej Wisły)

6. Browar

XVII w., rozbudowany 1873 r., willa dla Dyrektora - żółty budynek z 1920 r.

7. Ul. Gołebia

Do lat powojennych łąka Frobela

8. Ul. Pestalozziego

Obecnie II LO i XIX LO, dawniej szkoła Realna, do której uczęszczał Gunter Grass;

9. Plac Wybickiego

Ławeczka z Oskarem (Blaszany Bębenek) z 5.10.2002 r.; miał tu siedzieć G.Grass ale się nie zgodził;

10. Ul. Lelewela

Dawna Labesa nr 13 - tu mieszkał G.Grass; nr 24 - tu mieszkała Tulla Pokiefke (Kot i mysz)

11. Plac Komorowskiego

Pomnik księdza Komorowskiego zamordowanego w Stuthoffie(saboty i związane z tyłu ręce)

12. Aleja Legionów

Dawny Dom studentów Bartniak, dawna Gmina Polska - dawne pruskie koszary; kościół św. Stanisława Biskupa - jeden z dwóch kościołów Polonii gdańskiej (drugi - kościół Chrystusa Króla w Gdańsku - ks. Rogaczewski)

13. Ul. Mickiewicza

Kościół św. Andrzeja Boboli, dawniej ewangelicki; później kaplica Marii Panny (Joachim Mahlke - Kot i mysz) dla katolickich mieszkańców Gdańska od czasów WM Gdańska i przez okres wojny - dawna sala gimnastyczna klubu sportowego Nowe Szkoty;

14. Ul. Czarna

Ks. Zator-Przytocki; kościół Najświętszego Serca Jezusowego - neogotycki (w przedsionku tablica); 1906-44 proboszczem był Walter Wiehnke, pochowany w Brętowie; tu chrzczony był G.Grass;

Opracowanie: Danusia Lietke

e-WANOGA

Spacer po Wrzeszczu (czwartek 26.VI.2003.

powrót do encyklopedii

powrót do wiadomości kursowych

powrót do głównej strony