e-WANOGA
Kościół św. Katarzyny
(i okolice)
Kościół św. Katarzyny
- Skonstruowany jest na rzucie nieregularnego prostokąta.
- Kościół ma orientacje wsch.-zach. (od zach. jest wejście, od wsch. - prezbiterium).
- Ma rozmiary 61,5 m x 25m x 40 m.
- Wysokość sklepień (od posadzki do sklepień) wynosi 13 m.
- Powierzchnia użytkowa wynosi 2042 m2.
- W nawie głównej mamy sklepienia gwiaździste, a w nawach bocznych kryształowe.
- Kościół wsparty jest na 16 filarach i doświetlony przez 31 okien.
- W posadzce znajduje się 50 płyt nagrobnych.
- Wieża ma 44 m wysokości i zwieńczona jest barokowym hełmem.
Wnętrze
KRUCHTA POD WIEŻĄ
KAPLICA SUKIENNIKÓW
Stalle straganiarzy - stalle związane są zazwyczaj na ogół z kościołami zakonnymi, potem jednak przejęte zostały przez poszczególne cechy, które, obok fundowania kaplic i posiadania "prywatnego" księdza, budowały sobie specjalne stalle.
OŁTARZ MATKI BOSKIEJ BOLSZOWICKIEJ z I połowy XVII w.
sukienka Matki Boskiej z 1777 r. wysadzana szlachetnymi kamieniami
przewieziony przez ojców karmelitów z Bolszowa pod Haliczem
wedle wypisu: "Obraz wyłowił z Dniestru pies wielkiego hetmana koronnego Marcina Korzanowskiego w czasie walk ze zbuntowanymi Tatarami. Po zwycięskiej kampanii hetman przekazał go do ufundowanego przez siebie w 1624 r. kościoła ojców karmelitów w Bolszowie pod Haliczem
KAPLICA GRABARZY
A na płd ścianie wisi obraz św. Judy Tadeusza, który to obraz pochodzi z kościoła oo. Karmelitów ze Lwowa
odkryte przez prace konserwatorskie MALOWIDŁO - FRESK z w II poł. XV w.
przedstawia Bolesława Śmiałego podczas ścinani głowy zbuntowanemu biskupowi Stanisławowi
POŁUDNIOWA ŚCIANA
EMPORA ORGANOWA
organy fundacji Joachima Rennera (?)
2 obrazy z 1608 r.:
przedstawiający 3 młodzieńców w piecu ognistym uratowanych przez anioła
przedst. Daniela w lwiej jamie -> nawiązuje do losu króla perskiego Nabuchodonozora oraz niewoli Żydów
nad obrazami wisi rzeźba Pelikana z 1609 r. (teraz nie ma) - pelikan to symbol miłości Chrystusa do nas (Chrystusa karmiącego nas swym ciałem)
pod obrazami współczesne malowidło przedst. Jana Pawła II na tle kościoła św. Katarzyny
KAPLICA KRAMARZY
dziś jest tu współczesny obraz św. Katarzyny
9A - na ścianie zach. obraz Tytusa Grandsmy (1881 - 1942), holend. Karmelity zamordowanego w obozie koncentracyjnym w Dachau
obok tego obrazu jest wizerunek św. ojca franciszkanina Maksymiliana Kolbego zamordowanego w Auschwitz
9B - na wsch. ścianie 2 obrazy z kościoła oo. karmelitów we Lwowie
św. Józef
św. Antoni
KAPLICA BRACTWA MIŁOSIERDZIA nazywana niegdyś sierocą lub szkolną - a to przez fakt, że w niej odbywały się msze dla dzieci z przytułku na ul. Szkolnej
na ścianie płd obraz MATKI BOSKIEJ SZKAPLERZNEJ z Trębowlni (z tamtejszego kościoła oo. karmelitów) - przedstawia on wizerunek wybawicielki, która ukazała się na murach tręboweleńskiego zamku podczas oblężenia przez Turków w 1675 r.
na wsch. ścianie TABLICA -> że w Trębowlni stacjonował IX pułk ułanów, który wywodził się z IX pułku ułanów Księstwa Warszawskiego (on to brał udział w obronie Gdańska podczas oblężenia przez Rosjan w 1813 r.)
10A na wsch. ścianie obraz PROROKA IZAJASZA, któremu anioł oczyszcza usta rozżarzonym węglem
10B na zach. ścianie - 2 elementy - obraz Judyty i Holofernesa oraz TABLICA PAMIĄTKOWA harcerskiego pułku
KRUCHTA
nad nią były 50 głosowe organy z wieku XVII, z których ocalały 2 elementy od prospektu
teraz są tam organy współczesne
otwór w sklepieniu do transportu dzwonów zakryty obrazem ukazującym Michała Archanioła w obłokach
KAPLICA MARIACKA
tu był niegdyś ołtarz Boga Ojca
odkryte fragmenty malowideł z I poł. XV w.
anioł ze Zwiastowania i św. Katarzyna (na filarze?)
pod świętą przedstawiono malowidło Ukrzyżowania
najstarsza płyta nagrobna - gotycka z XV w.
Dzieciątko trzyma jabłko z krzyżem ?????
FILAR -
zdobi go epitafium z czarnego marmuru poświęcone pamięci Jana Morhingera (?), który był profesorem retoryki w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku. Zmarł on w 1652 r.
Na filarach odtworzono polichromię.
CHRZCIELNICA (drewniane BAPTYSTERIUM)
obudowa drewniana ufundowana przez Grzegorza Schmoliana (?)
dzieli się ona na 3 wyraźne elementy
wysoki gładki COKÓŁ ze schodami
cz. środkowa do gzymsu - rzeźbione elementy INTARSJE - łączy się kilka rodzajów drewna - różne kolory się uzyskuje, mimo że drewno nie jest malowane; w deski, w rowki wycięte wkleja się inny rodzaj drewna, występuje też w Dworze Artusa w boazeriach w części łączącej Dwór z Sienią.
pełne kolumienki (gzyms, fryz, architraw)
na drzwiach symbol dzieciątka Jezus i alegorii cnoty
napisy: PAX MOBIS - pokój wam i CNOTA ZWYCIĘŻCZYNIĄ ZAWIŚCI
we fryzie nad drzwiami - GLORIA IN EXELCIS DEO i data wykonania 1585 r.
wykonał Mateusz Gletker
na wewnętrznej obudowie 2 inskrypcje:
o chrzcie Chrystusa "Pierwszego dnia siódmego miesiąca roku światowego 3992"
urywek listu św. Pawła do Efezjan (4,5)
w środku CHRZCIELNICA z 1691 r. - mniej ciekawa od obudowy, na dawnych zdjęciach z nakrywą na łańcuchu
Zejście do Krypty (za chrzcielnicą)
W 1986 r. zostały odsłonięte pozostałości wczesnosłowiańskiego cmentarzyska (zejście widać), drewniane trumny wydłubane z pni, szkielety, pojedyncze kości, fragmenty związane z ubiorem; schodzi się do CALCA (najniższy poziom wykopalisk archeologicznych)
OŁTARZ GŁÓWNY
wykonany w latach 1609 -1613
przez snycerza gdańskiego Szymona Hene
w rebelli znajduje się malowidło "Ostatnia wieczerza" Antoniego Mellera
w retabullum (centr.pole) - malowidło ukrzyżowania Antoniego Mellera z 1610 r.; w tle panorama Gdańska
w górnej kondygnacji trzy owalne obrazy Izaaka van den Block (syna Abrahama):
"Zmartwychwstanie"
"Zesłanie Ducha Świętego"
"Wniebowstąpienie"
niegdyś ołtarz zwieńczony był figurą Chrystusa Zmartwychwstałego
EPITAFIUM BROWARNIKA GDAŃSKIEGO JANA HEWELIUSZA (Hewelke)
pochodzi z 1779 r.
wykonał rzeźbiarz berliński Meyer
ufundowana przez prawnuka astronoma Daniela Dawissona
upamiętnia ono nie człowieka zmarłego, lecz żyjącego - napis: "Janowi Heweliuszowi z całą czcią należną takiemu mężowi"
w 1986 r. odkryto obok filara płytę nagrobną, pod którą znaleziono szczątki Jana Heweliusza; na tej płycie napis: "Błogosławieni zmarli, którzy umierają w Panu"; była tam też ( w tych szczątkach) tabliczka z inicjałami J.H. i datą 28 I 1687 r. (można ją oglądać w gablocie pod epitafium);
w 1987 r. odrestaurowano
KAPLICA ŚW. JERZEGO
EPITAFIUM z 1636 r.
z brązowego i czarnego marmuru
poświęcone Christianowi Heningowi (rajcy Starego Miasta, członkowi rady przy tymże kościele, zmarł on w 1626 r.)
3 lata później (1629 r.) syn jego Jan spisał testament, w którym część swego majątku przekazał na epitafium i wyruszył w podróż do Włoch, która okazał się ostatnia w jego życiu - o tym rejsie (podróży) dowiadujemy się ze ZWIEŃCZENIA obrazu, gdzie przedstawiona jest śmierć Jana i domniemana egzekucja jego morderców (też więc to epitafium jest w części poświęcone fundatorowi) - "Przechować, kto wzniósł ojcu niniejsze zanim morze pochowa zbrodnie piratów, które Lukka pomściła."
CENTRALNA CZĘŚĆ epitafium - malowidło z 1627 r. przypisywane Hermanowi Hanowi; u dołu jego są postacie, którym to epitafium jest poświęcone - Christian Hening i jego żona - (rzeźby) i portrety 6 córek;
WIELKA ZAKRYSTIA
portrety pastorów
boazeria z 40 obrazami, z których 37 się zachowało; pochodzą one z 1710 r.
nad wejściem do wielkiej zakrystii był na górze prospekt organowy i 11 głosowe organy (małe; z 1644 r.);
ocalało malowidło pod emporą - "Wjazd Chrystusa do Jerozolimy" Bartłomieja Milwitza ? z 1654 r.; o wymiarach 11 m x 3 m (wys.)
malowidło ścienne "Boże Narodzenie" albo "Pokłon trzech króli"
KAPLICA TRZECH KRÓLI
ściana północna
w dolnej części Droga Krzyżowa z lat 80-tych XX w.(1982 r.)-14 stacji wykonanych przez malarza Adama Rzepkę z Krakowa; (postać Szymona z Cyreny ma podobno rysy Lecha Wałęsy);
powyżej - przeniesione ze zniszczonej empory w 1608 r. - obrazy:
"Hiob"
"Uczta Królewska"
"Sąd Salomona"
"Wizyta królowej Saby"
OBRAZ "Salomon na tronie"
w łuku tęczowym "Grupa ukrzyżowania" mistrza Pawła z 1510 r.
świeczniki pod sklepieniami wykonane przez znanego gdańskiego ludwisarza Hermana Beninga w 1607 r.; w nawie głównej są oryginalne, w prezbiterium - kopie współczesne
AMBONA Z 1638 r.
po pracach konserwatorskich - złocenia
manierystyczna (końcowy etap renesansu)
OBRAZEK Z BRAMĄ
prowadziła ona na cmentarz przykościelny, który funkcjonował do 1788 r.
powstała w 1654 r.
portyk trójkątny w nim płaskie pole - tympanon (kiedyś w nim była płaskorzeźba św. Katarzyny)
we fryzie był napis po niem.: "Zważ na swój cel i koniec, do Boga podnieś dłonie"
DZWON W KRUCHCIE PODWIEŻOWEJ się zachował; o tonie S (o takim dźwięku), co wynika z budowy dzwonu; napisy: "Patrz, jak czynie, wszystko po nowemu", "Odlał mnie Franz Schilling z Apoldy w 1908 r."; reszta dzwonów albo przetopiona w czasie wojny na cele wojskowe albo spłonęła w pożarze wieży (przed 1908 r.);
Naprzeciw mieściła się w XIII w. szkoła św. Katarzyny, w której uczono śpiewu, teologii...
ZEGAR SŁONECZNY NA RATUSZU GŁÓWNOMIEJSKIM
Wskazówki
ok. 40 cm wyskości
duża - ma 2 m 20 cm długości
mała - 1 m 80 cm
średnica tarczy - 5 m
BAZA ROMAŃSKA z kościoła romańskiego grodowego z żabkami...użyta jako podstawa filaru Żurawia;
ZAUŁEK ZACHARIASZA ZAPPIO (niegdyś zaułek św. Jana);
Zappio był donatorem kościoła
odrestaurowany portal kamienicy postawionej tyłem do przodu; portal z 1706 r.; tył od ulicy obok - przez niego się wchodzi
najstarsze okno w Gdańsku i w Polsce - renesansowe (oryginalne okucia, ramy etc.)
drzwi do krypty, następne do biblioteki, dalej do zakrystii kościoła św. Jana
KOŚCIÓL ŚW. JANA
zbudowany na mokradłach/łąkach - nie miał stabilnych fundamentów
elewacja (oryginalna dziś!) kościoła odchylała się na wschód - 50 lat po wybudowaniu dobudowano przypory dla podtrzymania; teraz, jak pokazuje monitoring geodezyjny, ruchy kościoła to 1 mm we wsch. stronę co roku;
Y - kotwy = ściągi, by filary stały pionowo, połączenie z murem właściwym
jasne miejsca po murze z przodu - wrąb po schodach; obok wkucie po piecu
obok kościoła plebania (37/38) - ma barokowy strych; na elewacji przedniej herb kościoła
kościół ten to kościół bez parafii, rektorski, tam działa duszpasterstwo środowisk twórczych
MONSTRANCJA BURSZTYNOWA w kościele św. Brygidy
wykonał Mariusz Drabkowski (?) w 2000 r.
1 m 74 cm wysokości
32 kg wagi
zawiera w sobie 15 krzyży (w tym i krzyż prawosławny)
drzewo życia - symbol życia wiecznego - bogata symbolika => łza spływa z krzyża Chrystusa, kropla drąży, na środku Najświętszy Sakrament; z prawej strony Maria Magdalena, z lewej Matka Boża (jedyne przedstawienie na świecie Marii Magdaleny w monstrancji)
pień, gałęzie - srebro pozłacane + cyrkonie; w bursztynach są inkluzje; najcenniejszy bursztyn to ten z datą 2000, która to jest datą powstania monstrancji oraz ten ze łzą; żebra schodzące do podstawy - nawiązanie do żeber romańskich;
herby: Gdańska, Polski, kościoła św. Brygidy i ...księdza Jankowskiego
PORTAL GOTYCKI (z boku prezbiterium po prawej stronie) - oryginalny kamienny
OŁTARZ GŁÓWNY - Matka Boska bursztynowa - królowa pracy; u dołu Ojciec Święty i kardynał Stefan Wyszyński
Opracowała: Magdalena Gburczyk
©Krzysztof Nowak
Gdańsk 2003
Strona powstała przy pomocy programu Pajączek